Sianie paniki, czyli jak powstają fake news.

Znajomy podesłał mi dwa linki, oba o przerażającym tytule: „BIS przedstawił wizję przejęcia cyfrowych walut”. Sam nigdy bym na nie nie trafił, gdyż omijam takie źródła. Właściwie artykuł jest jeden, ale został „przedrukowany” [1] [2]. Powstał on na podstawie jeszcze innego artykułu „BIS General Manager Outlines Vision for Central Bank Digital Currencies”. We wszystkich chodzi o przemówienie, jakie 22.03.2019 wygłosił w Centralnym Banku Irlandii, szef Banku Rozliczeń Międzynarodowych – Bank for International Settlements (BIS) – Agustin Carstens.

Tak się złożyło, że czytałem wcześniej to przemówienie, więc zdziwiłem się, gdzie autor znalazł w nim wizję przejęcia przez BIS walut cyfrowych? Przeczytałem więc wszystkie artykuły i jeszcze raz owo przemówienie.

Nie będę szerzej komentował polskiej wersji, bo jest to kompletne dno. Nie ma tam żadnych konkretów, jedynie informacje zupełnie niezwiązane z (rzekomym) tematem przejęcia walut. Aby było śmieszniej wszystko okraszone jest wywiadem z jednym z Rothschildów na temat wymienialności waluty… chińskiej! Oryginalne źródło na Youtube jest jeszcze głupsze. Powołuje się na (prawdziwy) dokument MFW, w którym rzekomo „…najpierw zakłada się odejście od dolara na rzeczy SDR a następnie konwersję SDR do globalnej, międzynarodowej waluty nazwanej Bancor” (pisownia oryginalna). W dokumencie MFW nie ma na ten temat ani słowa! Ręce same opadają!!! Czym miał być Bancor pisałem już w moim wstępie.

Zajmijmy się raczej stroną źródłową. Od razu na początku rzuciły mi się w oczy nieścisłości w tym, co pisze Steven Guinness i tym, co powiedział Agustin Carstens w swoim przemówieniu. Zapoznajmy się zatem z tym przemówieniem. Jest do ściągnięcia tutaj.

Pominę powitalne bla bla. Dalej następują peany dla osoby byłego szefa centralnego banku Irlandii Kena Whitakera, który postrzegany jest jako „the man credited with laying the groundwork for Ireland’s transformation into the Celtic Tiger” – człowiek, który położył podwaliny pod transformację Irlandii w celtyckiego tygrysa. A więc nie dokonał tego żaden rząd, ale szef banku centralnego? O tym, jak bank centralny może zbudować albo zniszczyć potęgę gospodarczą kraju i dobrobyt jego obywateli, pisałem już wcześniej.

Powtórna lektura opłaciła się. Przy pierwszym czytaniu przeoczyłem drobny szczegół: „The BIS archives contain an interesting exchange of letters between Dr Whitaker and the then BIS Chairman. Dr Whitaker and the Governors of the Austrian, Danish and Norwegian central banks petitioned the BIS to expand its Board of Directors to include a wider range of shareholding countries. I’m afraid the BIS was not very receptive at the time: it saw any expansion as a slippery slope. It took several decades for membership of the BIS and of its Board to become, in stages, truly global” – archiwa BIS zawierają interesującą wymianę listów pomiędzy Dr. Whitakerem, a ówczesnym prezesem BIS. Dr Whitaker oraz prezesi austriackich, duńskich i norweskich banków centralnych zwrócili się do BIS z wnioskiem o powiększenie składu zarządu o szerszy krąg krajów członkowskich. Obawiam się, ze BIS w tamtym czasie nie był zbyt otwarty: każdą ekspansję postrzegał jako śliską ścieżkę. Członkostwo w BIS i w jej zarządzie musiało trwać kilkadziesiąt lat, aby stopniowo stać się prawdziwie globalnym (tłumaczenie moje).
Na temat BIS wiemy tyle, co nic. Nawet taki szczegół jest zatem interesujący.

Dalej Carstens określa, o czym będzie mówił: „…I will also look to the future – not of work, but of money; and, more broadly, the monetary system. Part of the BIS’s mandate is to serve central banks in their pursuit of monetary stability and to foster international cooperation in this area. Hence it is no surprise that we, like our shareholding central banks, have a keen interest in this subject. Money and payment systems together make up the monetary system, and should be seen as two parts of the same whole.” – bedę spoglądał w przyszłość – nie pracy, ale pieniędzy, a szerzej – systemu monetarnego. Częścią mandatu BIS jest służba bankom centralnym w dążeniu do stabilności walutowej i wspieranie współpracy międzynarodowej w tej dziedzinie. Nie jest zatem zaskoczeniem, że, podobnie jak nasze banki członkowskie, jesteśmy żywo zainteresowani tym tematem. Pieniądz i systemy płatności tworzą razem system monetarny (tłumaczenie moje).

Dalej następuje krótkie porównanie tempa zmian – kiedyś i dzisiaj: „Throughout history, technological innovations have continually reshaped the monetary system, either by changing the nature of money or the workings of the payment system. These times are no different. The hype around bitcoin and its cousins has died down somewhat. But innovation continues. What seems new this time is the sheer volume of innovations and the fact that both components of the monetary system are targeted at the same time. Historically, changes to payment systems have been infrequent. Changes to the nature of money have been even rarer. But now, attempts to create new forms of money or to engineer new ways to pay appear almost weekly.” – Na przestrzeni dziejów innowacje technologiczne nieustannie zmieniały system monetarny, albo poprzez zmianę charakteru pieniądza lub funkcjonowanie systemu płatności. Obecne czasy nie są inne. Hype wokół bitcoin i jego kuzynów nieco przygasł, ale innowacyjność trwa nadal. Nowością tym razem wydaje się być sama ilość innowacji oraz fakt, ze oba elementy systemu monetarnego są ukierunkowane w tym samym czasie. Historycznie, zmiany w systemach płatniczych zdarzały się rzadko. Zmiany charakteru pieniądza były jeszcze rzadsze. Teraz jednak próby tworzenia nowych form pieniądza lub poszukiwania nowych sposobów płacenia, pojawiają się niemal co tydzień (tłumaczenie moje).

Dalej następuje przejście do konkretów: „This afternoon, I will share some thoughts on how technological innovation may affect the monetary system. I am particularly interested in the implications for central bank money and what so-called central bank digital currencies (CBDCs) would mean – not just for the system, but for all of us as citizens.” – Dziś po południu podzielę się kilkoma przemyśleniami na temat tego, w jaki sposób innowacje technologiczne mogą wpłynać na system monetarny. Szczególnie interesujące są dla mnie konsekwencje dla pieniądza banku centralnego i co oznaczałyby tzw. waluty cyfrowe banku centralnego (CBDC) – nie tylko dla systemu, ale dla nas wszystkich, jako obywateli (tłumaczenie moje).

Muszę tu przypomnieć, że CBDC nie są niczym nowym. Istnieją cały czas, zarówno w formie cyfrowej – przy rozliczeniach pomiędzy bankami komercyjnymi i pomiędzy nimi a bankiem centralnym. Ich „namacalną” formą jest gotówka. Emitowane są jedynie przez bank centralny. Są też jedynym legalnym środkiem płatniczym w każdym kraju. Dlatego Carstens wyjaśnia, że nieważna jest litera „D” – Digital, będąca częścią tego skrótu, ale: „Instead, the important part of CBDC is the “CB” for “central bank”. A CBDC would allow ordinary people and businesses to make payments electronically using money issued by the central bank. Or they could deposit money directly in the central bank, and use debit cards issued by the central bank itself. So, what are the consequences of such a system? How would it differ from what we have now?” – zamiast tego, ważną częścią CBDC jest „CB” oznaczającą „banku centralnego”. CBDC umożliwiłoby zwykłym ludziom i przedsiębiorstwom dokonywanie płatności drogą elektroniczną przy użyciu pieniędzy wyemitowanych przez bank centralny. Mogliby je także deponować bezpośrednio w banku centralnym i korzystać z kart debetowych wydanych przez sam bank centralny. Jakie są więc konsekwencje takiego systemu? Czym by się on różnił od tego, co mamy teraz? (tłumaczenie moje).

W tym miejscu należy sobie także wyjaśnić, że Carstens nie mówi tutaj o projekcie Pieniądza Suwerennego, o którym już pisałem. Mówi o tym, co w moim wpisie nazwałem „tylnymi drzwiami” dla wprowadzenia Pieniądza Suwerennego i co bezpośrednio wiąże się z postępującą obecnie demonetyzacją. Byłaby to niejako „digitalizacja gotówki” i zastąpienie jej przez te pieniądze, których obecnie używają jedynie banki komercyjne, państwo i niektóre instytucje finansowe.

Dalej, Carstens mówi już, jako bankier centralny: „James Joyce once said: “a man of genius makes no mistakes; his errors are volitional and are the portals of discovery.” This is an inspirational guide for artists and writers; the cost of getting it wrong is just brief personal disappointment. But the upside is huge, and a masterpiece could follow. This gung-ho attitude is common in the fintech industry. “Just do it!” is the mantra. To them, worrying about the consequences of mistakes is for wimps.” – James Joyce powiedział kiedyś: „geniusz nie popełnia błędów; jego błędy są dobrowolne i są portalami odkryć”. Jest to inspirujący przewodnik dla artystów i pisarzy; koszt pomyłki jest tylko krótkim osobistym rozczarowaniem. Ale plus jest ogromny i może za nim kryć się arcydzieło. Taka postawa gung-ho jest powszechna w branży fintech. „Po prostu zrób to!”, to jest jej mantra. Dla niej martwienie się o konsekwencje błędów, jest czymś dla mięczaków (tłumaczenie moje).

To też bardzo ciekawy fragment, pokazujący, jaka jest różnica pomiędzy tzw. sektorem finansowym a bankierami centralnymi. I jedni, i drudzy, zajmują się pieniędzmi, ale myślą całkowicie odmiennie. Widzimy, że bankierzy centralni traktują całą tę bandę, jako nieodpowiedzialnych lekkoduchów.

W dalszej części swego przemówienia Carstens wyjaśnia to: „But central bankers do not think of themselves as geniuses, and prefer to tread cautiously into new territory. There is a good reason for this. The monetary system is the backbone of the financial system. Before we open up the patient for major surgery, we need to understand the full consequences of what we’re doing. As my colleague Yves Mersch said recently, we understand the repercussions for the people we serve. And we recognise that adopting untried technology that ultimately proves unreliable could seriously endanger public trust in the currency and in the central bank.” – Ale bankierzy centralni nie uważają się za geniuszy i wolą ostrożnie wkraczać na nowe terytorium. Jest ku temu dobry powód. System monetarny jest podstawą systemu finansowego. Zanim otworzymy pacjenta na poważną operację, musimy zrozumieć pełne konsekwencje tego, co robimy. Jak ostatnio powiedział mój kolega Yves Mersch – rozumieć, jakie są reperkusje dla ludzi, którym służymy. I zdajemy sobie sprawę, że przyjęcie niesprawdzonej technologii, która ostatecznie okaże się zawodną, może poważnie zagrozić zaufaniu opinii publicznej do waluty i banku centralnego (tłumaczenie moje).

W tej wypowiedzi wyraźnie czuje się sceptycyzm, a przynajmniej ostrożność wobec czegoś nowego i niesprawdzonego. I ten sceptycyzm ma swoje podstawy: „Therefore, grappling with the potential of CBDCs is one of the challenges common to today’s policymakers, and certainly for tomorrow’s as well. Having a digital currency issued by the central bank may not seem like a radical change to many of those used to shopping and paying bills online. But it turns out that such a move is more consequential than appears at first sight. I will take you through some of my thinking on the subject.” – Dlatego też zmaganie się z potencjałem CBDC jest jednym z wyzwań dla dzisiejszych decydentów politycznych, a z pewnością także dla przyszłości. Posiadanie waluty cyfrowej, emitowanej przez bank centralny, może nie wydawać się radykalną zmianą dla wielu z tych, którzy są przyzwyczajeni do robienia zakupów i płacenia rachunków przez Internet. Okazuje się jednak, że takie posunięcie ma dużo szersze konsekwencje, niż to się wydaje na pierwszy rzut oka. Zapoznam Państwa z moimi przemyśleniami na ten temat (tłumaczenie moje).

Teraz następuje krótki rys historyczny o historii pieniądza. Pominę go, bo nie jest on tu interesujący i nie zawiera niczego nowego. Ciekawy jest następny fragment, pokazujący, że nawet bankier centralny nie zdaje sobie sprawy z tego, że obecny pieniądz nie spełnia swoich funkcji: „At its simplest, in economic terms, money is what money does. And what money does – in whatever form it takes – is to serve as a unit of account, a means of payment, and a store of value” – W najprostszym, ekonomicznym pojęciu, pieniądzem jest to, co spełnia funkcję pieniądza. A funkcją pieniądza – w jakiejkolwiek formie – jest służyć jako jednostka rozliczeniowa, środek płatniczy i przechowalnia wartości (tłumaczenie moje).

Wyjaśniałem niedawno, że obecny pieniądz nie spełnia żadnej z tych funkcji. Najśmieszniejsze jest to, że Carstens opisuje swoje doświadczenia z dzieciństwa, które, jak widać, niczego go nie nauczyły.

Dalej następuje krótki opis obecnych systemów płatności, który także pominę, bo wszyscy je znamy i ja też wielokrotnie o tym pisałem. Po opisie tym następuje „podejrzane” zdanie: „Two worldwide trends have been driving change in payment system design for quite some time. One is speed. The other is globalisation.” – Dwa ogólnoświatowe trendy już od dłuższego czasu napędzają zmiany w projektowaniu nowych systemów płatności. Jednym z nich jest prędkość. Drugim jest globalizacja (tłumaczenie moje).

Właściwie jest to oczywista oczywistość. Handel jest globalny, więc rozliczenia są także globalne. Każdy chce też jak najszybciej otrzymać należne mu pieniądze. Ważne jest to, co powinno cechować te systemy rozliczeń: „Both money and payment systems are essential to the functioning of a modern economy. Both rely on trust. You accept money as payment because you trust that you can pass it on to someone else later. That trust may be shaken – by currency devaluations, hyperinflation, wide-scale payment system disruptions or bank defaults. Maintaining trust in the monetary system is a first-order public interest. In most countries, the central bank is the institution charged with this task.” – Zarówno pieniądz, jak i systemy płatności są niezbędne dla funkcjonowania nowoczesnej gospodarki. Oba te systemy opierają się na zaufaniu. Przyjmujesz pieniądze jako zapłatę, ponieważ ufasz, że możesz je później przekazać komuś innemu. Zaufanie to może zostać zachwiane – przez dewaluację waluty, hiperinflację, zakłócenia w systemie płatniczym lub bankructwa. Utrzymanie zaufania do systemu monetarnego jest pierwszorzędnym interesem publicznym. W większości krajów instytucją odpowiedzialną za realizację tego zadania jest bank centralny (tłumaczenie moje).

Wyraźnie widać, że główną troską BIS i banków centralnych jest stabilność i zaufanie do systemu monetarnego. Dalej Carstens przechodzi już do szczegółów: „A thought experiment: what would a future monetary system with CBDCs look like? Let me make an important point at the outset. The CBDC debate is not primarily about convenience and digitalisation. Cashless systems are being developed very rapidly. Many of you are or will be using one or more of those systems through your mobile phones. Indeed, this is the cutting edge of innovation. Many fintech companies are testing cashless systems. In China, for example, fast food can already be bought via „smile to pay” technology using facial recognition software. So, to be clear, the CBDC debate is not about the technology or its look-and-feel to the customers making payments. Then, what is it about? It’s partly about the potential decline in the use of cash, and what central banks should do about it. In a number of countries, the demand for cash has fallen substantially as consumers and retailers have embraced electronic means. Two examples are Sweden and Denmark, where stores and restaurants are increasingly reluctant to accept paper money. Instant mobile payment solutions are gaining ground rapidly. The latest data from Sweden show that mobile payments are being used as often as cash to make payments. Young people use their mobiles to pay almost twice as frequently as they do with cash” – przeprowadźmy eksperyment myślowy: jak wyglądałby przyszły system monetarny z CBDC? Na początku chcę wyjaśnić ważny punkt. Debata na temat CBDC nie dotyczy przede wszystkim wygody i digitalizacji. Systemy bezgotówkowe rozwijają się bardzo szybko. Wielu z Państwa korzysta lub będzie korzystać z jednego lub więcej z tych systemów poprzez wasze telefony komórkowe. Rzeczywiście, jest to przełomowe osiągnięcie w dziedzinie innowacji. Wiele firm testuje systemy bezgotówkowe. W Chinach, na przykład, fast foody można już kupić poprzez „uśmiech jako zapłata” – system wykorzystujący oprogramowanie do rozpoznawania twarzy. Tak więc, aby było jasne, debata na temat CBDC nie dotyczy technologii ani jej wyglądu i odczuć klientów dokonując płatności. Więc o co chodzi? Chodzi częściowo o potencjalny spadek wykorzystania gotówki i o to, co banki centralne powinny zrobić w tej sprawie. W wielu krajach popyt na gotówkę znacznie się zmniejszył, ponieważ konsumenci i sprzedawcy detaliczni wykorzystują systemy rozliczeń elektronicznych. Dwa przykłady to Szwecja i Dania, gdzie są sklepy i restauracje coraz bardziej niechętnie przyjmujące papierowe pieniądze. Rozwiązania w zakresie płatności mobilnych są coraz bardziej popularne. Najnowsze dane ze Szwecji pokazują, że płatności mobilne są wykorzystywane równie często jak gotówka. Młodzi ludzie wykorzystują telefony komórkowe do opłat prawie dwa razy częściej niż gotówkę (tłumaczenie moje).

I tutaj dochodzimy do sedna! Wprawdzie Carstens nie użył tego słowa, ale chodzi o demonetyzację. Pisałem już o tym wielokrotnie [1], [2]. W przemówieniu brak także wyjaśnienia jej przyczyn. Nie dopatrywałbym się tutaj żadnych ukrytych intencji. To nie jest tematem przemówienia. Przede wszystkim jednak musimy zrozumieć, do kogo on mówi. Do ludzi z branży, którzy nie potrzebują takich wyjaśnień.

W pośredni sposób wyjaśnia także, że to nie banki centralne są motorem napędowym demonetyzacji: „But for most countries, cash is still in high demand. The amount of cash in circulation has actually increased over the last decade in tandem with electronic payments. In the short term, there is no urgency to come up with a substitute for cash. Things may change in the future, however, and central banks want to be prepared.” – Jednak w większości krajów nadal istnieje duże zapotrzebowanie na gotówkę. W perspektywie krótkoterminowej nie ma pilnej potrzeby zastąpienia gotówki jakimś jej substytutem. Sytuacja może się jednak zmienić w przyszłości, a banki centralne chcą być na to przygotowane (tłumaczenie moje).

Dalej przechodzi do szczegółów technicznych: „A cash substitute is in any case only one potential form of CBDC. A report last year by two of the central bank committees based at the BIS identified two main CBDC varieties. A wholesale CBDC would be restricted to a limited group of users and used for interbank payments and other settlement transactions. A retail CBDC would be widely accessible to everyone. This could be based either on digital tokens or on accounts. That would mean that you and I could open bank accounts directly with the Central Bank of Ireland.” – Zastąpienie gotówki jest w tym przypadku tylko jedną potencjalną formą CBDC. Raport z ostatniego roku, sporządzony przez dwa komitety BIS, zidentyfikował dwie główne odmiany CBDC. Hurtowy CBDC mógłby być przeznaczony dla ograniczonej grupy użytkowników i wykorzystywany do płatności międzybankowych i podobnych rozliczeń. Detaliczny CBDC byłby szeroko dostępny dla wszystkich. Mogłoby się to opierać albo na technologii blockchain lub na rachunkach rozliczeniowych. Oznaczałoby to, że ty i ja moglibyśmy otworzyć rachunki bankowe bezpośrednio w Centrali. Bank of Ireland (tłumaczenie moje).

Wspominałem już o tym raporcie. We wpisie o Pieniądzu Suwerennym także o tym pisałem.

Carstens wyjaśnia także, że różnice pomiędzy gotówką i CBDC. Nie byłyby one duże w użyciu. Po prostu: „Like cash, a CBDC could and would be available 24/7, 365 days a year. At first glance, not much changes for someone, say, stopping off at the supermarket on the way home from work. He or she would no longer have the option of paying cash. All purchases would be electronic. But from here, differences start to emerge. A CBDC is not necessarily anonymous, like cash. And unlike cash, it could pay or charge interest.” – Podobnie jak gotówka, CBDC mogłyby i byłyby dostępne 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku. Na pierwszy rzut oka niewiele zmian dla kogoś, kto zatrzymuje się przy supermarkecie w drodze z pracy do domu. Nie miałby już możliwości płacenia gotówką. Wszystkie zakupy odbywałyby się drogą elektroniczną. Ale od tego momentu zaczynają pojawiać się różnice. CBDC niekoniecznie są anonimowe jak gotówka. I w przeciwieństwie do gotówki, można nimi nie tylko płacić, ale także naliczać (na nie lub od nich) odsetki (tłumaczenie moje).

Pisałem także o tym, że jednym z powodów pędu do demonetyzacji, jest wyeliminowanie możliwości zabezpieczenia się przed ujemnym oprocentowaniem naszych oszczędności. W pośredni sposób Carstens także o tym wspomina, gdy mówi o możliwości takiego, czy innego oprocentowania CBDC.

Carstens szczerze przyznaje, że wraz z wprowadzeniem CBDC możemy utracić anonimowość transakcji gotówkowych. Tabela potwierdza jednak to, o czym już pisałem, że anonimowość byłaby możliwa przy zastosowaniu technologii blockchain: „In terms of technology, it would be easier to replicate the attributes of cash – if so desired – in a token-based version of CBDC than in an account-based one. But the digital token technology is still broadly untested, whereas the technology for an account-based CBDC has been available for decades. So far, central banks have generally chosen not to provide such accounts. Why not? The answer lies in one of the other major issues underlying the CBDC debate: the impact on the financial system.” – Z punktu widzenia technoligii, łatwiej byłoby powielać atrybuty gotówki – jeśli byłoby to pożądane – w wersji CBDC opartej na blockchain niż w wersji opartej na rachunku bankowym. Ale technologia blockchain jest nadal w dużym stopniu niesprawdzona, podczas gdy rachunki bankowe dostępne są od dziesięcioleci. Tak wiec jak dotąd banki centralne zdecydowały się nie udostępniać takich rachunków. Dlaczego nie? Odpowiedz leży w jednej z następujących kwestii inne ważne kwestie leżące u podstaw debaty na temat CBDC: wpływ na system finansowy (tłumaczenie moje).

Teraz Carstens wyjaśnia jak funkcjonuje obecny system bankowy (wyjaśniałem to już wielokrotnie): „The current system has two tiers. The customer-facing banking system is one tier, and the central bank is the other. The two tiers work together. You’re running a shop and, say, Joe buys something from you. When Joe pays you, his bank debits his account and credits your account. When your bank is different from Joe’s, the two banks settle the payment through the central bank. The central bank debits Joe’s bank’s account and credits your bank’s account, making sure the payment is ‘final’.” – Obecny system ma dwa poziomy. Banki komercyjne – to jeden poziom, a bank centralny – to drugi. Te dwa poziomy współpracują ze sobą. Prowadzisz sklep i powiedzmy, że Joe coś u ciebie kupuje. Kiedy Joe ci płaci, jego bank obciąża jego konto i powiększa twoje konto. Kiedy twój bank nie jest tym samym bankiem, co Joego, oba banki rozliczają płatność za pośrednictwem banku centralnego. Bank centralny obciąża konto banku Joego i powiększa konto bankowe twojego banku, uznając, że transakcja jest „dokonana” (tłumaczenie moje).

At the moment, these settlement accounts, shown in the second column of the table, are the only form of CBDC. Only commercial banks have access to them. The debate is whether to widen access to CBDC beyond the current circle of commercial banks.” – W chwili obecnej te rachunki rozliczeniowe, pokazane w drugiej kolumnie tabeli (Reserves and settlement balances), są jedyną formą CBDC. Dostęp do nich mają tylko banki komercyjne. Debata dotyczy tego, czy należy rozszerzyć dostęp do CBDC poza obecny krąg banków komercyjnych (tłumaczenie moje).

Uff! Wreszcie dochodzimy do sedna! Wszystko to wyjaśniałem już w moim wpisie o Pieniądzu Suwerennym.

Gwoli ścisłości należałoby powiedzieć, że konta CBDC w bankach centralnych mają także instytucje rządowe (oczywiście z ministerstwem finansów na czele) oraz niektóre instytucje sektora finansowego. Ale w tej chwili nie jest to takie ważne.

W dalszej części Carstens wyjaśnia, że w obecnej chwili banki centralne nie są do takiej operacji przygotowane: „Banks play an important role as provider of financial services to citizens and businesses. Imagine that the Central Bank of Ireland and the ECB were to offer deposit accounts to everyone and then issue debit cards and mobile phone apps for you to make payments with. In such a scenario, the central bank would be taking on the customer-facing business lines. Presumably, the central bank would need to recruit new staff to handle this line of business and to handle customer enquiries. Now, I can tell you that central bank staff are very good, and they would be capable of taking on customer-facing tasks. But that is not the main issue.” – Banki (komercyjne) odgrywają ważną rolę, jako dostawcy usług finansowych dla obywateli i przedsiębiorstw. Wyobraźmy sobie, że Centralny Bank Irlandii i EBC mają oferować wszystkim rachunki depozytowe, a następnie emitować karty debetowe i aplikacje na telefony komórkowe, za pomocą których można dokonywać płatności. W takim scenariuszu bank centralny wkraczałby na teren działalności banków komercyjnych. Prawdopodobnie bank centralny musiałby zatrudnić nowy personel do obsługi tej gałęzi działalności oraz do obsługi klientów. Mogę wam powiedzieć, że pracownicy banków centralnych są bardzo dobrze wykwalifikowani i byliby w stanie podjąć się obsługi klientów. Ale to nie jest główny problem (tłumaczenie moje).

Safety could be an important reason to deposit money in the central bank. In times of uncertainty, more customers would prefer to have deposit accounts at central banks, and fewer at commercial banks. A shift of funds from commercial banks to the central bank could be gradual at first. But the trickle could turn into a flood.” – Bezpieczeństwo może być ważnym powodem deponowania pieniędzy w banku centralnym. W czasach niepewności więcej klientów wolałoby posiadać rachunki depozytowe w bankach centralnych, a mniej w bankach komercyjnych. Przesunięcie środków z banków komercyjnych do banku centralnego mogłoby początkowo odbywać się stopniowo. Ale ta strużka może zamienić się w powódź (tłumaczenie moje).

If bank deposits shift to the central bank, lending would need to shift as well. So, in addition to the deposit business, the central bank would be taking on the lending business. The central bank would need to meet business owners, interview them about why they need a loan, and decide on how much each should receive.” – Jeżeli depozyty bankowe zostaną przeniesione do banku centralnego, konieczne będzie również przejęcie działalności kredytowej. W związku z tym, oprócz działalności depozytowej, bank centralny przejąłby także działalność kredytową. Bank centralny musiałby spotykać się z właścicielami przedsiębiorstw, przeprowadzić z nimi rozmowy i decydować o ich zdolności kredytowej (tłumaczenie moje).

We can ask ourselves whether this is the kind of financial system that we would like to have as the ultimate set-up. I grant that this thought experiment may have gone too far. For instance, the central bank could make do without a lending operation if it sends customer deposits to the commercial banks by opening central bank accounts at commercial banks. In effect, the central bank would be lending to the commercial banks so that they could lend on to the customers.” – Możemy zadać sobie pytanie, czy jest to system finansowy, który chcielibyśmy mieć. Przyznaję, że ten eksperyment myślowy mógł posunąć się za daleko. Na przykład bank centralny mógłby sobie poradzić bez operacji kredytowej, gdyby przeniósł depozyty klientów do banków komercyjnych, otwierając rachunki banku centralnego w bankach komercyjnych. W rezultacie bank centralny udzielałby pożyczek bankom komercyjnym, aby mogły one udzielać pożyczek klientom (tłumaczenie moje).

However, the bigger issue has to do with the division of labour between commercial banks and the central bank. The central bank is a public institution charged with ensuring that inflation is under control, the economy runs smoothly and the financial system is sound. Commercial banks are private businesses that thrive by attracting and serving customers. They need a different mindset, constantly innovating. They tend to have more staff than central banks because serving customers is resourceintensive. To be sure, supervision and regulation need to be in place so that commercial banks do not jeopardise the financial system through reckless behaviour.” – Poważniejszą kwestią jest jednak podział pracy pomiędzy bankami komercyjnymi, a bankiem centralnym. Bank centralny jest instytucją publiczną, której zadaniem jest zapewnienie tego, by inflacja nie przekroczyła określonego poziomu, gospodarka działa sprawnie, a system finansowy był w dobrym stanie. Banki komercyjne są bankami prywatnymi, nastawionymi na przyciąganie i obsługę klientów. Mają one inny sposób myślenia, stale innowacyjny. Zazwyczaj mają także więcej pracowników niż banki centralne, ponieważ wymaga tego obsługa dużej ilości klientów. Aby mieć pewność, że banki komercyjne, poprzez lekkomyślne operacje, nie zagrożą systemowi finansowemu, należy wprowadzić nadzór i odpowiednie regulacje (tłumaczenie moje).

Carstens ma całkowitą rację, gdy mówi o odmienności zadań i sposobów myślenia banków komercyjnych i banków centralnych. Zarówno przejęcie przez bank centralny sposobu myślenia banków komercyjnych, jak i danie bankom komercyjnym „do ręki” tak niebezpiecznego narzędzia, jakim są pieniądze banku centralnego, mogłoby mieć fatalny wpływ na stabilność systemu finansowego. Osobiście wątpię, czy jakiekolwiek regulacje lub nadzór byłyby w tym wypadku skuteczne.

Dalej następuje stwierdzenie, którego nie mogę ani potwierdzić, ani mu zaprzeczyć: „There are historical instances of one-tier systems where the central bank did everything. In the socialist economies before the fall of the Berlin Wall, the central bank was also the commercial bank. But I do not think we can hold up that system as something that will serve customers better.” – Istnieją historyczne przypadki systemów jednopoziomowych, w których bank centralny robił wszystko. W gospodarkach socjalistycznych, przed upadkiem muru berlińskiego, bank centralny był również bankiem komercyjnym. Ale nie sądzę, abyśmy mogli mówić tu o systemie, który lepiej służyłby klientom (tłumaczenie moje).

Szczerze mówiąc, już od dłuższego czasu poszukuję godnych zaufania źródeł, opisujących system monetarny okresu PRL-u. Niestety, jak do tej pory niczego nie znalazłem.

Inne zagrożenie widzi Carstens w krajach rozwijających się: „Less dramatically, publicly owned banks in many developing economies are hardly paragons of efficient allocation of funds or of good service. Although established with the best intentions, in practice they often verge on being highly bureaucratic institutions susceptible to political influence, in particular to directed lending to politically favoured sectors of the economy.” – Delikatnie mówiąc, banki publiczne w wielu krajach rozwijających się, nie są wzorem efektywnego wykorzystania kapitału i dobrej obsługi. Choć ustanowione z najlepszymi intencjami, w praktyce często są one wysoce biurokratycznymi instytucjami, podatnymi na wpływy polityczne, w szczególności na kierowanie akcji kredytowej do sektorów gospodarki faworyzowanych politycznie (tłumaczenie moje).

In any case, token-based CBDCs may be less prone to this type of structural shift from the commercial banking sector, as the outstanding amount of the CBDC can be fixed. However, there would then be the question of whether these tokens would start to command a premium over bank deposits. Would such a premium fluctuate over time with shifts in uncertainty and financial conditions? Offering higher interest rates on commercial bank deposits may be enough to hold funds there during quiet times. But it’s uncertain whether it would work during periods of tumult and the inevitable ‘flight to safety’.” – O jakim przypadku byśmy nie mówili, CBDC, oparte na technologii blockchain, mogą być mniej podatne na przesunięcie do sektora bankowości komercyjnej, ponieważ można ustalić będącą w obiegu kwotę CBDC. Jednakże mogłoby wtedy pojawić się pytanie, czy byłyby one w jakiś sposób korzystniejsze od zwykłych depozytów bankowych. Czy taka korzyść zmieniałaby się w czasie wraz z okresami niepewności i  zmianą warunków finansowych? Wyższe oprocentowanie depozytów w bankach komercyjnych może wystarczyć do przechowywania tam środków w okresach stabilności gospodarczej. Nie jest jednak pewne, czy działałoby to w okresach kryzysowych, w czasie nieuniknionej chęci „ucieczki w bezpieczne miejsce” (tłumaczenie moje).

We know from historical experience – especially in emerging market economies, but also advanced economies – that, during times of financial stress, money moves away from banks that are perceived as risky towards banks that are perceived as safer. So, money flows from privately owned banks to publicly owned ones, from domestically owned banks to foreign owned ones, and generally from weakly capitalised banks to strongly capitalised ones. In such scenarios, imagine that depositors also have the choice of putting their money in a digital currency of the central bank or in the central bank deposit account directly. It is not far-fetched to imagine that a premium would open up, where one euro of deposits in the commercial bank buys less than one euro’s worth of central bank digital currency.” – Doświadczenia historyczne wskazują, że szczególnie w gospodarkach rozwijających się, ale także w gospodarkach rozwiniętych, w czasach kryzysów finansowych pieniądze odchodzą z banków postrzeganych jako ryzykowne, do banków postrzeganych jako bezpieczniejsze. Tak więc pieniądze napływają z banków prywatnych do banków publicznych, z banków krajowych do banków zagranicznych i ogólnie z banków słabo skapitalizowanych do banków silnie skapitalizowanych. Można więc sobie wyobrazić scenariusz, że deponenci mają również wybór, czy zainwestować swoje pieniądze w cyfrową walutę banku centralnego, czy też przelać je bezpośrednio na rachunek depozytowy banku centralnego. Nie jest przesadą wyobrażenie sobie sytuacji, gdy za jedno euro na rachunku w banku komercyjnym otrzymalibyśmy mniej niż jedno euro w CBDC (tłumaczenie moje).

Znowu trzeba sobie uświadomić, że Carstens mówi do ludzi „z branży”, którym nie trzeba uświadamiać tego, co cały czas powtarzam: pieniądze na naszych kontach w banku, są jedynie pozycjami księgowymi, mówiącymi, ile pieniędzy banku centralnego (obecnie mamy dostęp jedynie do gotówki) bank jest nam WINIEN! Jak wielokrotnie wyjaśniałem, żaden bank na świecie nie jest w stanie wypłacić wszystkich sum, znajdujących się na kontach!! Opisana przez Carstensa sytuacja, jest zatem jak najbardziej możliwa!

Last but definitely not least, the introduction of CBDCs would change the environment in which central banks conduct monetary policy. This is, of course, the main tool that central banks have to influence the economy. The basic mechanics would stay the same: the central bank would still use its balance sheet to control short-term interest rates. But CBDCs would change the demand for base money and its composition in unpredictable ways. They might also modify the sensitivity of the demand for money to changes in interest rates.” – I wreszcie, wprowadzenie CBDC zmieniłoby warunki, w których banki centralne prowadzą politykę pieniężną. Jest to oczywiście główne narzędzie, które banki centralne wykorzystują do stymulacji gospodarki. Podstawowa zasada pozostałaby taka sama: bilans banku centralnego nadal byłby wykorzystywany do określania krótkoterminowych stóp procentowych. Ale CBDC zmieniłyby bazę monetarną banku centralnego i to w sposób nieprzewidywalny. Mogłyby one również wywołać inną niż obecnie reakcję na zmiany stóp procentowych, i co za tym idzie, inny popyt na pieniądz (tłumaczenie moje).

Furthermore, if a CBDC is in demand, it would lead to a larger central bank balance sheet. This may require the central bank to hold additional assets such as government securities, loans to commercial banks or international reserves. In turn, the acquisition of these could interfere with key markets functioning or dry up liquidity. At least in a transitional period, all these changes have the potential to completely up-end the way that monetary policy affects the economy. Such changes are not ones that central banks take lightly.” – Ponadto, popyt na CBDC prowadziłby do zwiększenia bilansu banku centralnego. To może wymagać od banku centralnego posiadania dodatkowych aktywów, takich jak rządowe papiery wartościowe, pożyczki dla banków komercyjnych lub rezerwy zagraniczne. Z kolei ich nabycie mogłoby zakłócić funkcjonowanie kluczowych rynków lub osłabić płynność finansową. Przynajmniej w okresie przejściowym wszystkie te zmiany mogą całkowicie zmienić sposób, w jaki polityka pieniężna wpływa na gospodarkę. Zmiany takie nie mogą być lekceważone przez banki centralne (tłumaczenie moje).

Dalej następuje przegląd obecnej sytuacji i wykresy obrazujące stan wprowadzania lub jedynie zainteresowania dla CBDC: „The Committee on Payments and Markets Infrastructures (CPMI) at the BIS last year surveyed central banks to take stock of current work and thinking on CBDCs.19 More than 60 central banks participated, representing countries covering 80% of the world population. Graph 2 summarises the results. Seventy per cent of central banks are working on CBDCs of some kind. Most are looking at both retail and wholesale varieties.” – Komitet Infrastruktur Płatniczych i Rynkowych (CPMI) przy BIS, przeprowadził w ubiegłym roku ankietę wśród banków centralnych, mającą na celu dokonania bilansu bieżących prac i przemyśleń na temat CBDC . Na wykresie 2 podsumowano wyniki. Siedemdziesiąt procent banków centralnych pracuje nad czymś w rodzaju CBDC. Większość z nich zajmuje się zarówno odmianami detalicznymi, jak i hurtowymi (tłumaczenie moje).

But only about half of these have moved on to the next stage of actively testing the idea (as Graph 3 shows). These central banks are examining the benefits, risks and challenges of potential issuance from a conceptual perspective. Only a couple have moved on to experimenting with the different possible technologies, in “proofs of concept” or even pilot projects.” – Ale jedynie około połowa z nich przeszła do kolejnego etapu aktywnego testowania pomysłu (jak pokazuje wykres 3). Te banki centralne analizują korzyści, ryzyko i wyzwania związane z potencjalną emisją. Tylko kilka banków przeszło do eksperymentowania z różnymi możliwymi technologiami w ramach „proofs of concept” lub nawet projektów pilotażowych (tłumaczenie moje).

If we go one step further and ask central banks whether they plan to issue a CBDC, the picture is quite telling. As you see in Graph 4, very few central banks think it is likely that they will issue a CBDC in the short to medium term, be it retail or wholesale. Having looked into the matter, central banks have decided not to jump in.” – Jeśli pójdziemy o krok dalej i zapytamy banki centralne, czy planują emisję CBDC, to obraz jest dość wymowny. Jak widać na wykresie 4, bardzo niewiele banków centralnych uważa, że jest prawdopodobne, że wyemitują CBDC w perspektywie krótko- i średnioterminowej, czy to detalicznej, czy też hurtowej. Po analizie, banki centralne zdecydowały się na rezygnację z tego pomysłu (tłumaczenie moje).

Obviously, this is consistent with what I argued earlier, namely that: (a) the introduction of CBDCs would have a major impact on the financial system; (b) there is not yet a noticeable and widespread fall in the demand for cash; and (c) central banks do not feel compelled to face a major change in the way they conduct monetary policy. Also, research and experimentation have so far failed to put forward a convincing case. In sum, central banks are not seeing today the value of venturing into uncharted territory.” – Oczywiście jest to zgodne z tym, o czym mówiłem wcześniej, a mianowicie z tym, że (a) wprowadzenie CBDC miałoby poważny wpływ na system finansowy; (b) nie nastąpił jeszcze zauważalny i powszechny spadek popytu na gotówkę; oraz (c) banki centralne nie czują się zmuszone do stawienia czoła poważnym zmianom w sposobie prowadzenia polityki pieniężnej. Ponadto jak dotąd badania i eksperymenty nie przyniosły przekonujących wniosków. Podsumowując, banki centralne nie dostrzegają dziś potrzeby wkraczania na niezbadany teren (tłumaczenie moje).

I wreszcie podsumowanie: „I have outlined some of the issues around CBDCs that central banks are evaluating as we move deeper into the digital age. The debate is not primarily about convenience and digitisation; rather, it’s about fundamental changes to both parts of the system that central banks oversee: money and payments. So far, experiments have not shown that new technologies would work any better than existing ones. There is no clear demand for CBDCs on the part of society. There are huge operational consequences for central banks in implementing monetary policy and implications for the stability of the financial system.” – Przedstawiłem kilka problemów związanych z CBDC, przed którymi stanęły banki centralne w miarę postępującej digitalizacji. W debacie nie chodzi przede wszystkim o wygodę i digitalizację; chodzi raczej o fundamentalne zmiany w obu częściach systemu, nad którym pieczę mają banki centralne: pieniądzu i płatności. Jak dotąd eksperymenty nie wykazały, że nowe technologie będą działać lepiej niż istniejące. Nie ma wyraźnego zapotrzebowania na CBDC ze strony społeczeństwa. Istnieją za to ogromne konsekwencje dla działalności banków centralnych w zakresie realizacji polityki pieniężnej oraz konsekwencje dla stabilności systemu finansowego (tłumaczenie moje).

Dr Whitaker once said that the role assigned to the central bank was “to be cautious, to be the warning light”. Central banks are indeed proceeding cautiously and considering all relevant issues. We will flash the warning light if needed. Central banks do not put a brake on innovations just for the sake of it. But neither should they speed ahead disregarding all traffic conditions. We have to make sure that innovations set the right course for the economy, for businesses, for citizens, for society as a whole. This is what we are doing now.” – Dr Whitaker powiedział kiedyś, że rolą banku centralnego jest „być ostrożnym, być światłem ostrzegawczym”. Banki centralne rzeczywiście postępują ostrożnie i biorą pod uwagę wszystkie istotne kwestie.  W razie potrzeby włączymy światło ostrzegawcze. Banki centralne nie hamują innowacji. Ale nie powinny też spieszyć się z ich wprowadzaniem, nie zważając na warunki. Musimy się upewnić, że innowacje wyznaczają właściwy kierunek dla gospodarki, przedsiębiorstw, obywateli i całego społeczeństwa. To właśnie robimy teraz (tłumaczenie moje).

 

O rany! Nawet nie zorientowałem się, kiedy dojechałem do końca przemówienia! Widać mam dzisiaj dobry dzień. Trzeba korzystać z okazji!

 

Niech mi teraz ktoś powie, gdzie tu jest mowa o przejęciu przez BIS walut cyfrowych? Widać wyraźnie, że zarówno większość banków centralnych, jak i sam BIS, podchodzą do CBDC jak pies do jeża.

Nie będę tu analizował całego artykułu imć Guinnessa, zwrócę uwagę jedynie na jeden fragment, który wyjaśnia praktycznie wszystko: „When it comes to ‘new forms of money‘, Carstens explains that the current system of central banks issuing banknotes, and commercial banks providing electronic money, is being targeted for reform – in the shape of central bank digital currencies (CBDC’s).” – Jeśli chodzi o „nowe formy pieniądza”, Carstens wyjaśnia, że obecny system banków centralnych emitujących banknoty oraz banków komercyjnych dostarczających pieniądz elektroniczny ma zostać zreformowany – w postaci walut cyfrowych banków centralnych (CBDC) (tłumaczenie moje).

Tu następuje omawiany już przeze mnie cytat z przemówienia Carstensa, który rzekomo to potwierdza:

A CBDC would allow ordinary people and businesses to make payments electronically using money issued by the central bank. Or they could deposit money directly in the central bank, and use debit cards issued by the central bank itself.

Który Guinness rozumie następująco:

It becomes apparent that two tranches of reform – to payment systems and to how money is used – are in the process of being carried out simultaneously.” – Staje się jasne, że dwa etapy reform – systemów płatności i sposobu korzystania z pieniędzy – są w trakcie jednoczesnej realizacji (tłumaczenie moje).

Wszystko wskazuje na to, że autor kompletnie nie zna obecnego systemu monetarnego. Nie wie, że CBDC już istnieje, i że chodzi jedynie o jego udostępnienie dla wszystkich obywateli. Uważa, że pieniądz elektroniczny tworzą obecnie jedynie banki komercyjne a banki centralne – gotówkę.

W pełni potwierdza to inny cytat: „ Two variations of a CBDC are cited. The first is a wholesale variant that would be used primarily for interbank payments. The second is a retail CBDC which would be accessible to the public.” – Przytoczono dwie odmiany CBDC. Pierwsza z nich to wariant hurtowy, który byłby stosowany przede wszystkim do płatności międzybankowych. Drugi wariant to detaliczny CBDC, który byłby publicznie dostępny (tłumaczenie moje).

 

Gdy dołączy się do tego bardzo naciągane interpretacje, wyrwanych z kontekstu fragmentów przemówienia Carstensa, ma się wrażenie, że pan Guinness napisał swój tekst po paru Guinnessach.

 

Dla kontroli przeczytałem moje wypociny i nie mogę powstrzymać się od stwierdzenia, że prawie wszystko, co powiedział Carstens, napisałem już wcześniej. To zabawne – oto szef jednej z najbardziej tajemniczych instytucji na świecie, capo di tutti i capi – szef wszystkich szefów, w swoim przemówieniu nie powiedział prawie nic więcej niż to, co już wcześniej napisał jakiś tam blogerzyna-amator.

 

P.S.

Właśnie przypomniałem sobie, że mam w piwnicy parę puszek Guinnessa. Lecę po nie. Może też dopatrzę się w tym przemówieniu podwójnego dna!

 

Reklamy

Wyobrazić sobie niewyobrażalne cz. 5

W poprzednim odcinku pisałem o trudnościach ze zrozumieniem Pieniądza Neutralnego. To wszystko nic, w porównaniu z tym, co chcę zaserwować w tym odcinku. Autorem proponowanych reform jest profesor Franz Hörmann. Postać znana w środowisku krytyków i reformatorów obecnego systemu monetarnego. Jest profesorem na uniwersytetach w Wiedniu i w Linzu. Elokwentny i dowcipny (przypomina nieco wójta z serialu Ranczo), potrafi w przystępny i nienużący sposób wytłumaczyć nawet skomplikowane tematy. Dlatego też jest często zapraszany na odczyty, prelekcje i dyskusje o systemie monetarnym (i nie tylko). Całą masę jego wystąpień można znaleźć na Youtube. Wykłada nie ekonomię, ale rachunkowość, dlatego przy tłumaczeniu często używa pojęć z tej dziedziny. Aby było śmieszniej, jest krytykiem nie tylko systemu monetarnego, ale także obecnych reguł księgowości.

To, co proponuje, to nie tylko postawienie na głowie naszych wyobrażeń o pieniądzu, ale także o systemach społecznych i gospodarczych. Postuluje nie tylko stworzenie nowego systemu monetarnego, ale także stworzenie nowego człowieka. Szczerze mówiąc, gdy to przeczytałem, przypomniało mi się znane (przynajmniej mojemu pokoleniu), zdanie: „Kiedy słyszę słowo kultura, odbezpieczam rewolwer”. Jedni twierdzili kiedyś, że jego autorem jest Dzierżyński, inni, że Goebbels. Wszyscy się mylili! W miejsce „kultury” wstawiłem oczywiście „nowego człowieka”. Największe tyranie w dziejach ludzkości także chciały stworzyć nowego człowieka! Dlatego pierwszą moją myślą było wyeliminowanie niebezpieczeństwa, zanim zostanie wprowadzone w życie. Proszę się uspokoić! W miarę dalszego czytania zmieniłem zdanie i zabezpieczyłem rewolwer. Sam pisałem, jak pieniądz zmienia ludzką mentalność i strukturę społeczną. Profesor Hörmann nie proponuje wprowadzenia żadnej nowej tyranii, ale takiego systemu monetarnego, który wymusiłby inny system gospodarczy, a równocześnie także inny system społeczny. Zmieniłby także naszą mentalność, stosunki społeczne i co za tym idzie – cały nasz obecny sposób postrzegania świata.

Przyznaję, nie jest to łatwe do zrozumienia i do zaakceptowania. Nasz obraz świata ukształtował się w ciągu tysiącleci. Błędnie uważamy, że był to proces naturalny! W dużej mierze nastąpiło to poprzez manipulację i kłamstwa rządzących nami elit. Już David Hume zastanawiał się i równocześnie podziwiał łatwość, z jaką klasy posiadające sterują i rządzą masami. Doszedł do wniosku, że możliwe jest to jedynie poprzez panowanie nad poglądami i sterowanie nimi. Obecnym etapem tego procesu jest neoliberalizm. O jego metodach manipulacji pisałem już trochę.

Zrozumienie tego, co proponuje profesor Hörmann wymaga zerwania ze wszystkimi prawie schematami myślowymi i poglądami, które nie pozwalają nam dostrzec faktu, że nasz świat (i my sami!) mógłby wyglądać zupełnie inaczej. Hörmann zrywa ze wszystkimi paradygmatami ekonomii! Właściwie „paradygmat” jest tu słowem nie na miejscu. Sugerowałoby, że mamy do czynienia z nauką. Tutaj słowo to nobilitowałoby obecną ekonomię i także traktowało ją, jako naukę. Ale dajmy spokój szczegółom, przejdźmy do propozycji Hörmanna.

Niestety są one dość rozproszone. Nie jest to także pełny, szczegółowy projekt, jak w wypadku Pieniądza Suwerennego, ale jedynie ogólne zarysy. Brak w nim wielu elementów (np. handel zagraniczny), inne są niejasne. Większość znaleźć można na stronie poświęconej nowemu systemowi oraz na stronie profesora. Jest tam także książka „Das Ende des Geldes” (Koniec pieniądza) w formie pliku pdf. W niej jest także sporo szczegółów dotyczących propozycji nowego systemu.

Dla osób nieznających języka, wyjaśnię w skrócie najważniejsze punkty. Pominę tutaj tę część, w której znajduje się krytyka obecnego systemu monetarnego – pokrywa się ona całkowicie z tym, co przeczytać można na moim blogu.

Przede wszystkim autor zaznacza, że jego projekt opracowany został wyłącznie według kryteriów naukowych, nie powstał pod wpływem żadnej ideologii i dlatego, mimo podobieństw, nie należy też utożsamiać go z żadną ideologią.

Punktem wyjściowym dla koncepcji nowego systemu monetarnego, jest teoria systemowa niemieckiego socjologa Niklasa Luhmanna. Zakłada ona, że społeczeństwo nie jest zbiorem jednostek, ale sumą połączeń komunikacyjnych pomiędzy nimi. Hörmann określa system społeczny, który kształtowany byłby przez nowy system monetarny, jako „Kooperativer Individualismus” – kooperacyjny (zespołowy, spółdzielczy) indywidualizm.

Tutaj musimy wyjaśnić sobie kolejną różnicę pomiędzy obecnym systemem monetarnym, a propozycją Hörmanna. Przy opisie obecnego systemu, Hörmann często używa pojęcia gry o sumie zerowej, w której zysk jednego gracza jest stratą drugiego. Ogólny bilans zysków i strat w takim systemie daje w efekcie zero – stąd nazwa. Jest to cecha obecnego systemu monetarnego. Obecny pieniądz jest de facto oprocentowanym długiem. Banki kreują sumę długu, nie kreują jednak odsetek. Muszą one być w taki, czy inny sposób, ściągnięte z obiegu – komuś odebrane. Konsekwencją jest to, że system ten promuje egoizm, chciwość i brak skrupułów. Jest idealny dla socjo- i psychopatów. Obecny system wymusza też konkurencję, i to jest jego słowo-wytrych. Takim słowem dla systemu Hörmanna byłaby „kooperacja” lub „współpraca”.

Trudno jest nam to sobie wyobrazić – wielowiekowe pranie mózgów robi swoje! Ale musimy zdać sobie sprawę z tego, że jako ludzkość osiągnęliśmy ten stopień rozwoju, że nie musimy już walczyć o pożywienie, odzież i dach nad głową. Wszystko to jesteśmy w stanie zapewnić w dostatecznej ilości, bez odbierania sobie nawzajem. Jeśli gdzieś na świecie panuje głód i niedostatek, to zostały tam najczęściej świadomie wywołane lub także świadomie nie zrobiono nic, aby ten stan rzeczy zmienić. Jesteśmy także w stanie prowadzić inną gospodarkę. Nie, jak obecna, rabunkową, ale przyjazną dla środowiska. Jeśli się tego nie robi, to także świadomie. Najbardziej drastycznym przykładem może tu być gospodarka energetyczna. Ciągle wmawia się nam, że potrzebujemy nowych źródeł ropy i gazu. Że musimy w tym celu prowadzić coraz to nowe wojny, niszczyć struktury państwowe, niszczyć środowisko. I oczywiście musimy za to coraz więcej płacić. Tymczasem darmowe źródło energii mamy nad głową! Zrozumiemy to, gdy popatrzymy jak niewielki skrawek Sahary potrzebny jest do zapewnienia energii elektrycznej dla całego świata. A obszarów podobnych do Sahary mamy sporo na świecie. I nie jest to żadne science fiction! Wszystkie potrzebne technologie już istnieją. Naprawdę WSZYSTKIE!! Budowę można zacząć nawet jutro. Przeszkodą jest jedynie polityka i interesy ludzi, którzy korzystają z obecnego stanu rzeczy.

Z poprzednim punktem łączy się bezpośrednio następna kwestia. W odróżnieniu od wszystkich innych propozycji reform systemu monetarnego, Hörmann uwzględnia także fakt zmian w systemach produkcji. Zdaje sobie sprawę z tego, że postępująca w szybkim tempie automatyzacja i robotyzacja, w połączeniu z rozwojem sztucznej inteligencji, doprowadzi wkrótce do tego, że ludzka praca stanie się w coraz mniejszym stopniu potrzebna do wytwarzania dóbr i usług. Czy nam się to podoba, czy nie, nie unikniemy zatem jakiejś formy gwarantowanego dochodu podstawowego. Zdaje sobie także sprawę z tego, że nierealne są dotychczasowe propozycje finansowania takiego dochodu z podatków, czy jakiejś innej formy transferu pieniędzy. Jedyną realną formą jest emisja pieniędzy przez bank centralny. Jednak to, co proponuje Hörmann, zupełnie nie pokrywa się z naszymi wyobrażeniami o takim dochodzie. Ale o tym za chwilę.

Chyba największym hamulcem naszego rozwoju jest dostęp do wiedzy. Ukrywa się całą masę odkryć naukowych, tylko po to, aby nie skorzystała z nich konkurencja. Wiele odkryć stanowi zagrożenie dla dochodowych gałęzi przemysłu, więc nie ujawnia się ich, a gdy nie da się tego zrobić – przedstawia się je w złym świetle lub po prostu fałszuje. Ludzkie zdrowie i życie nie ma znaczenia, gdy chodzi o pieniądze. Na wielu chorobach, i co za tym idzie na przedłużaniu ludzkiego cierpienia, można lepiej zarobić, niż na lekarstwach leczących je lub im zapobiegających. Powszechny obecnie na świecie ruch antyszczepionkowy jest tego przykładem. Nie powstał on przypadkiem! Nie da się zlikwidować szczepionek, więc wykorzystuje się użytecznych idiotów do szerzenia paniki, aby zmniejszyć ilość zaszczepionych osób i w ten sposób nie wyeliminować całkowicie (jak w wypadku ospy) chorób, będących świetnym źródłem dochodu. Na leczeniu tych chorób i związanych z nimi powikłań, można dużo lepiej zarobić niż na szczepionkach. Gdyby wiedza była ogólnie dostępna, i ośrodki badawcze swobodnie wymieniałyby się nią, a nie ukrywały, kto wie, czy na przykład nie umielibyśmy już dziś leczyć raka. Tu też trudno jest nam przezwyciężyć wbijany nam przez stulecia sposób myślenia! Dlatego też Hörmann trafnie przewiduje, że w początkowej fazie, konieczne byłoby wprowadzenie punktów doradczych, które wyjaśniałyby ludziom, na czym polega nowy system. Taką rolę przewiduje dla nowych banków. Konieczne także byłoby wprowadzenie innego systemu oświaty. Systemu nastawionego na promowanie współpracy, a nie konkurencji. Od siebie dodałbym jeszcze, że musiałby to być także system, który, w odróżnieniu od obecnego, nie tłamsiłby indywidualnego rozwoju.

Bodajże najtrudniejszą do zrozumienia, a przede wszystkim do zaakceptowania, jest rola pieniądza, którą przewiduje Hörmann. Proponuje on, ni mniej ni więcej, ale odejście od pieniądza, jako pośrednika w wymianie dóbr i usług. Pośrednika, który w mniej lub bardziej udany sposób, symuluje obieg złotych monet w gospodarce! Musimy wreszcie szczerze powiedzieć sobie, że pieniądz nie spełnia ŻADNEJ z przypisywanych mu funkcji! Nie jest żadnym „środkiem wymiany”. Możemy bezpośrednio wymieniać się towarami i usługami. Nie potrzebujemy do tego żadnego pośrednika. Partnerzy muszą jedynie ustalić pomiędzy sobą, co każdy otrzyma w zamian za swój towar lub usługę.

Pieniądz nie jest też żadnym „miernikiem wartości”. Pieniądza nie da się zdefiniować, jako jednostki miary. Nie da się go wprowadzić do układu SI, nie da się umieścić jego wzorca w Sevres.

A już na pewno nie jest pieniądz „środkiem przechowywania wartości”. Chyba każdy z nas miał w ręce wycofane z obiegu banknoty lub monety. Jaką one miały wartość? Jedynie numizmatyczną. Ci, którzy je kiedyś używali, także wierzyli w bajeczkę, że przy ich pomocy przechowują jakąś wartość.

Jaką funkcję spełnia zatem obecny pieniądz? Odpowiedź Hörmanna podpada pod teorie spiskowe:

„Ganz offensichtlich erfüllt Geld irgendwelche Funktionen (sonst wäre es ja nicht vorhanden). […] Es sind aber jedenfalls geheime, der Bevölkerung nicht bekannte Funktionen wie Manipulation (Steuerung), aber auch Förderung oder Hemmung bestimmter Entwicklungen dieser Zivilisation“ – oczywiście pieniądz spełnia jakieś funkcje (inaczej by go nie było). W każdym razie są to funkcje tajne, nieznane społeczeństwu, takie jak manipulacja (sterowanie), ale także wspieranie i hamowanie określonych kierunków rozwoju naszej cywilizacji (tłumaczenie moje). Zgadzam się z tym całkowicie! Moim zdaniem nie są to funkcje tajne. Po prostu o nich się nie mówi. Widać je wyraźnie, tylko trzeba chcieć patrzeć i zastanowić się nad tym, co się widzi. Trzeba także krytycznie podejść do wszystkich, wbijanych nam do głowy „prawd”.

A jaką funkcję przewiduje Hörmann dla pieniądza? Pieniądz miałby być według niego jedynie nośnikiem informacji. Taki pieniądz nie potrzebowałby też żadnego „pokrycia” np. w złocie. Zjawiska takie jak inflacja, czy deflacja należałyby do historii. Od funkcji nośnika informacji wywodzi się proponowana przez Hörmanna nazwa pieniądza: Informationsgeld. Można by to przetłumaczyć jako „Pieniądz Informujący” lub „Pieniądz Informacyjny”. W dodatku byłaby to informacja dotycząca każdego człowieka z osobna. Informacja o jego indywidualnym rozwoju. Nie służąca jednak porównywaniu poszczególnych jednostek pomiędzy sobą, ale obrazująca rozwój pojedynczego człowieka w skali czasowej.

Po tym być może zbyt długim, ale moim zdaniem niezbędnym, wstępie, przejdźmy wreszcie do szczegółów.

W projekcie Hörmanna, prawo do emisji pieniędzy miałby Demokratyczny Bank Narodowy. Technicznie emisja nie różniłaby się od tego, co proponują pomysłodawcy Pieniądza Suwerennego. Nowy bank centralny, w odróżnieniu od obecnych banków, miałby jawną strukturę i zakres działań. Jego wszystkie decyzje musiałyby być także jawne i zrozumiałe dla wszystkich (powiedzmy sobie szczerze – prawie wszystkich). W chwili obecnej coś niewyobrażalnego! Jego działalność byłaby ujednolicona poprzez identyczne oprogramowanie – od centrali, do najmniejszej filii. Jako, że bank zawierałby umowy z poszczególnymi obywatelami z osobna, musiałby mieć sporo lokalnych filii – aż do szczebla gminy lub dzielnicy miasta. Zakres kompetencji i sposób funkcjonowania tych filii, byłyby kopią centrali. Każdy z banków miałby kompetencje do emisji pieniędzy dla lokalnej społeczności. Nie byłyby to jednak pieniądze w takim znaczeniu, do którego jesteśmy przyzwyczajeni! Każdy obywatel, od chwili urodzenia, miałby prawo do określonej kwoty potrzebnej do pokrycia podstawowych potrzeb życiowych. To byłby gwarantowany dochód podstawowy. Nie byłaby to jednak kwota stała, ale dopasowana do aktualnego wieku i do sytuacji życiowej. Nie otrzymywano by jej także na zasadzie „każdemu po równo”. Z każdym obywatelem bank zawierałby indywidualną umowę, na różną kwotę. Wielkość tej kwoty nie byłaby zależna od urzędniczego widzimisię, ale od jasnych, przejrzystych i dla wszystkich zrozumiałych kryteriów, a bezstronność zapewniałoby oprogramowanie komputerów. Promowano by na przykład naukę i zdobywanie potrzebnych społeczeństwu umiejętności. Brzmi pięknie, ale osobiście wątpię, czy w naszym skomplikowanym świecie, ustalenie takich kryteriów w ogóle byłoby możliwe. Ustalanie tych kryteriów miałoby się odbywać demokratycznie, w większości na najniższym szczeblu. Ale masami można tak łatwo sterować, więc wątpię także, czy system byłby sprawiedliwy. Za pieniądze z gwarantowanego dochodu podstawowego można by nabyć jedynie określoną grupę towarów i usług potrzebnych do codziennego życia: żywność, odzież, czynsz, energię, opiekę zdrowotną itp. Tutaj także mam wątpliwości, czy da się to wszystko dokładnie określić. Z pewnością taki system potrzebowałby długiego okresu na „dotarcie się”. W ciągu tego okresu wprowadzano by kolejne, mniejsze lub większe, zmiany. Zresztą zmiany i tak byłyby stale konieczne – chociażby ze względu na postęp techniczny i naukowy. Pieniądze te emitowano by niejako imiennie. Byłyby one przypisane do konkretnej osoby, i jedynie na określone wydatki. Nie można by przekazać ich nikomu innemu lub użyć niezgodnie z przeznaczeniem. Emitowane byłyby jedynie w formie elektronicznej i tylko w tej formie odbywałyby się rozliczenia. W początkowej fazie wprowadzania takiego systemu, konieczna by była ścisła kontrola cen. Producenci i usługodawcy nie mogliby na zwiększoną ilość pieniędzy w obiegu reagować podwyżkami cen. Krok taki usprawiedliwia fakt, że producenci także otrzymywaliby pieniądze – jak ich klienci. Sami równocześnie także byliby klientami u innych producentów i usługodawców. Do tego momentu Pieniądz Informujący nie różniłby się od Pieniądza Suwerennego. Napisałem „pieniędzy w obiegu”. Trudno tu jednak mówić o ich obiegu, do jakiego jesteśmy przyzwyczajeni. I tutaj zaczynają się schody… Wydane na zakup towarów i usług pieniądze, nie trafiałyby do producentów, ale z powrotem do banku centralnego i po prostu „znikałyby”. Tutaj dochodzimy do kolejnej kwestii: producenci i usługodawcy byliby wynagradzani bezpośrednio przez bank centralny. Także na zasadzie indywidualnej umowy. Kwota, jaką otrzymywaliby za swój produkt lub usługę, nie zawsze byłaby równa kwocie, jaką płaciłby klient. Coś takiego jak „pensja”, otrzymywana od pracodawcy, także przestałoby istnieć.

Patrząc od strony prawnej, przestałby obowiązywać obecny system umów: producent – klient, usługodawca – usługobiorca. Wszyscy, producenci i konsumenci, zawieraliby umowę z bankiem centralnym. Opłatę za swoje produkty i usługi, producenci i usługodawcy otrzymywaliby od banku centralnego. Byłoby to praktycznie to, co dzisiaj określamy wypłatą. Pieniądze te otrzymywaliby ludzie pracujący w danej firmie (rozliczenia banku centralnego z samą firmą, to osobny rozdział). Podział na klientów i producentów jest trochę bez sensu. Producent w jednej firmie jest klientem w innej. Klienci także płaciliby bankowi centralnemu. Więc przy zakupie towarów i usług, pieniądze otrzymywaliby nie producenci i usługodawcy, ale bank centralny, bo to on ich opłaca, byłby więc to niejako zwrot jego kosztów.

Wiem, trudno to sobie wyobrazić! Spróbuję to przedstawić na kilku przykładach.

Zacznijmy od kogoś, komu wystarczy bezczynność. Otrzymywałby on swój dochód podstawowy. Nie umarłby z głodu i zimna, nie chodziłby goły i bosy, miałby dach nad głową i podstawową opiekę medyczną. Mógłby leżeć przez cały dzień na dowolnie wybranym boku albo brzuchem do góry. Nie mógłby jednak sobie pozwolić na nic, co nie jest objęte tym dochodem. Nie mógłby także zaoszczędzić (np. mniej jeść), aby pozwolić sobie na coś, co wykraczałoby poza zakres towarów i usług przeznaczonych dla tego dochodu.

Aby wyjść z tego marazmu i dostawać więcej pieniędzy, musiałby robić coś pożytecznego dla społeczeństwa. I tutaj dochodzimy do etapu najtrudniejszego do zrozumienia, a dla wielu także do zaakceptowania. Dzisiaj powiedzielibyśmy takiemu człowiekowi: „idź do pracy”. Ta rada po części straciłaby swój sens. Oczywiście ktoś taki mógłby, tak jak dzisiaj, poszukać sobie pracy w jakiejś firmie, ale takiej pracy nie będzie wiele. Hörmann widzi tu wiele innych możliwości „zarabiania” pieniędzy. Takie, za które dzisiaj nawet by nam nie podziękowano! Noworodek dostawałby pieniądze za ssanie smoka i sranie w pieluchy – to byłby jedynie dochód podstawowy. Ale dodatkowe do dochodu podstawowego pieniądze, dostawaliby jego matka lub ojciec (fuj, gender!!) – za opiekę nad nim! Opiekują się i wychowują członka społeczeństwa, więc należą się im. Prowadzenie gospodarstwa domowego także byłoby opłacane. Dodatkowe pieniądze, wykraczające ponad dochód podstawowy, dostawaliby także uczniowie i studenci – zdobywają wiedzę, która będzie kiedyś użyteczna dla społeczeństwa. Wiele zajęć, które dzisiaj podpadają pod kategorię „hobby” byłoby nagradzane. Ktoś lubi gotować i prowadzi blog na ten temat – należą mu się za to pieniądze. W końcu społeczeństwo korzysta z jego recept i porad. Także moja pisanina podpadałaby pod tę kategorię. Internet jest świetnym medium dla prowadzenia działalności artystycznej. Pisarze, poeci, muzycy, filmowcy i wielu innych twórców, nie potrzebuje żadnych wydawnictw czy firm fonograficznych. Widać to już dziś.  Także dziennikarstwo mogłoby odbywać się na tej zasadzie. Byłaby to także gwarancją jego niezależności. Wiele karier zaczęło się w sieci, bez żadnej promocji. To także byłoby przyszłe źródło „zarobków”. Zwykła pomoc sąsiedzka, np. zrobienie zakupów chorej sąsiadce także byłaby nagradzana. Ogólnie można powiedzieć, że wszelkie czynności przynoszące jakąś korzyść społeczeństwu, byłyby nagradzane. Brzmi pięknie, ale może to być także piękne pole do nadużyć. Różnica pomiędzy obecnym systemem polega na tym, że nadużycia te nie przynosiłyby nikomu straty.

Jak wyglądałaby praca najemna i usługi? Także byłaby opłacana przez bank centralny. Pracodawca zgłasza tam swojego pracownika, wymienia rodzaj czynności i w zależności od niej pracownik dostaje swoją „pensję”. Hydraulik zamontował nam nową umywalkę – potwierdzamy usługę i dostaje za to pieniądze. Lekarz zoperował nam wyrostek – tak jak poprzednio. Potwierdzamy to i zarówno on, jak i cały personel zostaje wynagrodzony.

Wysokości poszczególnych wynagrodzeń byłyby ustalane demokratycznie, najlepiej na najniższym szczeblu. Mogłoby to być także połączone z równoczesną oceną jakości towarów i usług, której dokonywaliby klienci – partacz dostawałby mniej.

Oczywiście wszystko to nie byłoby za darmo! Z naszego konta odciągana byłaby także opłata, która, jak wspomniałem wyżej, trafiałaby do banku centralnego. I tu dochodzimy do ciekawego momentu: opłata ta, niekoniecznie musiałaby być identyczna z wynagrodzeniem hydraulika czy lekarza lub z opłatą za towar! Może być niższa, równa, ale także wyższa! Mogłoby w ogóle jej nie być. Wysokość takiej opłaty także ustalana byłaby demokratycznie, z tym jednak, że brano by pod uwagę także naszą sytuację materialną. Taki sposób rozliczeń dawałby bankowi centralnemu możliwość płacenia za towary i usługi, które w obecnym systemie byłyby nieopłacalne lub zbyt drogie dla wielu klientów. Oczywiście nie finansowano by w ten sposób luksusów, ale np. wózki inwalidzkie, wyposażenie mieszkania dla niepełnosprawnych i starszych osób oraz temu podobne rzeczy. Także finansowanie nieopłacalnych obecnie badań naukowych byłoby możliwe.

Hörmann przewiduje także możliwość kupna na kredyt. Oczywiście nieoprocentowany! Tutaj można się nieźle uśmiać. Nic o tym wprawdzie nie wspomina, ale sądzę, że przewiduje jakąś procedurę sprawdzania zdolności kredytowej. Jednak nie całkiem w obecnym znaczeniu. Nic nie wspomina bowiem o jakichkolwiek zabezpieczeniach kredytu. Więcej! W wypadku niespłacania kredytu jedyną konsekwencją byłaby rozmowa w banku. Już widzę, jak by to wyglądało w naszym kraju!!!

Z pewnością wielu czytelników zastanawia się teraz nad sprawą własności. Przecież w tej chwili wszystkie firmy do kogoś należą. Odpowiedź jest krótka: Hörmann nie przewiduje żadnego odbierania tej własności! Więcej, przewiduje możliwość odkupienia przez społeczeństwo udziałów w firmie. Musimy sobie jednak zdać sprawę z tego, że po wprowadzeniu proponowanego przez niego systemu monetarnego, owa własność miałaby znaczenie jedynie symboliczne. W opisie Hörmanna nie jest to jasne, ale nie znalazłem w nim niczego takiego jak zysk! Firmy nie generowałyby dla swoich właścicieli ŻADNEGO DOCHODU w obecnym znaczeniu tego słowa. Właściciele osobiście kierujący swoją firmą, oczywiście otrzymywaliby za to wynagrodzenie z banku centralnego, ale nic poza tym! Samo posiadanie akcji lub udziałów także nie dawałoby żadnego dochodu. Hörmann proponuje za to możliwość odkupienia udziałów. Odbywałoby się to na podstawie jawnych kryteriów wyceny. Właściciel firmy lub posiadacz jej akcji otrzymywałby na swoje konto odpowiednią sumę pieniędzy. Mógłby także rozdzielić tę sumę np. na członków rodziny lub inne osoby. Mogliby wykorzystać je jedynie na swoje potrzeby. Nie istniałaby żadna możliwość inwestowania ich i osiągania dochodów z tego tytułu. Znikła by zatem zmora obecnego systemu – dochody kapitałowe.

Podobnie rozwiązana byłaby także kwestia obecnych długów. Same długi zostałyby anulowane. Wierzyciele natomiast otrzymaliby odszkodowanie na podobnej zasadzie jak właściciele.

Jak już wspominałem, na obecnym etapie jest to jedynie zarys nowego systemu monetarnego. Ogranicza się on jedynie do ludzi. Hörmann skupia się jedynie na oddziaływaniu nowego systemu na nas. Na naszą mentalność, na stosunki międzyludzkie. Jak sam przyznaje, chciałby stworzyć system monetarny, w którym nie bylibyśmy zmuszeni pracować dla pieniędzy i wykonywać znienawidzone zajęcia, ale w którym bylibyśmy nagradzani za robienie tego, co sprawia nam przyjemność, co nas motywuje i równocześnie jest korzystne dla wszystkich. Brzmi pięknie, ale komu sprawiałoby przyjemność np. sprzątanie publicznych toalet? Aha, prawda – robiłyby to automaty! W końcu sam widziałem już na świecie publiczne toalety, które po wyjściu użytkownika były automatycznie nie tylko czyszczone, ale i dezynfekowane.

Ale gospodarka to nie tylko ludzie. To także firmy, instytucje, to także państwo. Hörmann prawie nic na ten temat nie mówi. Można się jedynie domyślać, że firmy otrzymywałyby z banku centralnego jedynie zwrot swoich kosztów. Jak wyglądałyby rozliczenia pomiędzy firmami, zakup surowców i komponentów – tego nie wiemy. Możemy się jedynie domyślać, że podobnie jak ludzi. Nie wiemy także jak wyglądałoby inwestowanie. Także możemy się jedynie domyślać, że przy pomocy nieoprocentowanych kredytów. Zupełną niewiadomą jest handel zagraniczny. Można mnożyć pytania.

Czy proponowany przez niego system monetarny mógłby funkcjonować? Jak najbardziej. Wymagałby jednak aktywnego współdziałania wszystkich, a przynajmniej dużej części, obywateli. Obywateli, których celem byłoby dobro wspólne. Wspólnie musieliby oni tworzyć reguły działania nowego systemu monetarnego. System ten wymagałby także sporej dozy wzajemnego zaufania i uczciwości. Tutaj od razu widać, że opracował go ktoś, kto nie zna realiów Polski i krajów Europy wschodniej.

Ale dużo ważniejszym pytaniem jest: jakie byłyby jego skutki społeczne? Czy byłyby takie, jakie zakłada profesor? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie. Trzeba by to wypróbować w przeciągu kilku pokoleń. Dlaczego tak długo? My jesteśmy „skażeni” obecnym systemem, nie potrafimy inaczej myśleć. Nowy system byłby dla nas czymś obcym, niezrozumiałym. Nie potrafilibyśmy w nim funkcjonować. Nie potrafilibyśmy przezwyciężyć wielu nawyków i schematów myślowych. Inaczej byłoby z nowym pokoleniem, które nie znało poprzedniego systemu. Ale poprzez wychowanie, odziedziczyłoby ono po nas także wiele dawnych nawyków i sporo z naszej mentalności. Po części także byłoby „skażone”. Zanikłoby to dopiero po kilku pokoleniach.

Mniej czasu potrzeba na to, aby stwierdzić, jakie są skutki gospodarcze takiego systemu. Pierwsze efekty byłyby widoczne już po kilku latach a może nawet miesiącach. Aczkolwiek nie byłyby to miarodajne efekty. Dawne nawyki także i tu nie pozwalałyby nam wykorzystać ewentualnych zalet systemu, nie uwidoczniłyby także jego ewentualnych wad. Fałszowałyby obraz. Ale jakiś ogólny trend byłby już widoczny.

Profesor Hörmann pisze, że jego projekt jest projektem naukowym i jedynie w takich kategoriach powinien być widziany. Osobiście powiedziałbym, że jest to szalenie ciekawy eksperyment intelektualny. Na tym blogu cały czas powtarzam, że jednym z czynników, które kształtują naszą mentalność, nasz światopogląd, stosunki społeczne, ba, historię – jest system monetarny. I jest to czynnik bodajże czy nie najważniejszy!! Najbardziej przerażające jest to, że czynnik ten jest kompletnie ignorowany przez naukę, a my sami nie zdajemy sobie sprawy z jego istnienia, a co za tym idzie, z jego znaczenia.

Profesor Hörmann potwierdza to w pośredni sposób. Chce stworzyć system gospodarczy i społeczny oparty nie na rywalizacji, ale na współpracy. Chce zatem postawić na głowie naszą mentalność, nasz system wartości, nasze stosunki społeczne, nasz światopogląd, nasz sposób myślenia. Wprawdzie nigdzie nie pisze tego dosłownie, ale jego projekt, ma stworzyć „nowego człowieka” i nowe społeczeństwo. Jak chce tego dokonać? Właśnie poprzez odpowiednio skonstruowany system monetarny. Jako środek pomocniczy wymienia jedynie edukację. Ani słowem nie wspomina o polityce ani o mediach. Najwyraźniej zdaje sobie sprawę z tego, że dla systemu monetarnego pełnią one jedynie rolę służebną (lepszym słowem byłoby „służalczą”). To jednoznacznie mówi o potędze, z jaką system monetarny wpływa na to, jacy jesteśmy i jak wygląda świat, w którym żyjemy. Wszelkie dotychczasowe próby tworzenia „nowego człowieka” i nowego społeczeństwa zawsze kończyły się tyranią. Cierpieniem i śmiercią milionów ludzi. Hörmann odchodzi od tego schematu. Chce nas zmienić nie siłą, ale poprzez przymus okoliczności, tak, jak pogoda zmusza nas do włożenia ciepłego ubrania.

Hörmann nie chce, aby porównywać jego propozycję systemu monetarnego z jakąkolwiek ideologią. Ale marksistowskie „każdy według swoich zdolności, każdemu według jego potrzeb”, samo ciśnie się tu na usta. Czy zdanie to opisuje system Hörmanna? Moim zdaniem tak, ale nie do końca i nie w znaczeniu marksistowskim. Hörmann nie przewiduje „powtórki z rozrywki” i uszczęśliwienia nas jakąś nową, poprawioną wersją marksizmu. Jego projekt, mimo pozornych podobieństw, nie ma nic wspólnego z marksizmem! Prędzej powiedzieć można, że ma on pewne cechy anarchizmu, ale jedynie anarchizmu społecznego. Można w pełni zrozumieć niechęć autora do porównań. Jedyne, co w kontekście ideologicznym można o tym projekcie powiedzieć, to to, że jest prospołeczny. Dawniej oznaczało to – lewicowy. Dzisiaj „prospołeczny” podpada pod kategorię „populistyczny” lub w najlepszym wypadku – „lewacki”. Jego projekt po prostu nie pasuje do żadnej ze znanych ideologii. Wszelkie podobieństwa są jedynie pozorne. Wszystkie dotychczasowe ideologie, wbrew pozorom także marksizm, zakładały, że zmiany społeczne i polityczne pociągną za sobą zmiany ekonomiczne. Można by powiedzieć, że u Hörmanna jest odwrotnie, ale nie do końca. Przede wszystkim jednak, żadna ideologia nie zakładała zmiany systemu monetarnego. Po prostu dlatego, że żaden z ich twórców (z Marksem na czele) kompletnie nie rozumieli jego znaczenia. Jest jeden wyjątek, o którym postaram się niedługo napisać, ale wyjątek ten także trudno jest nazwać ideologią. Tak samo jak projekt Hörmanna nie bardzo podpada pod kategorię ideologii.

Musimy także uwzględnić fakt, że wszystkie dotychczasowe ideologie powstały w okresie walki o ograniczone dobra. Jak już wspomniałem na początku, to, o co musieli walczyć nasi przodkowie, jesteśmy dziś w stanie sobie zapewnić. Na przeszkodzie stoją nam nie względy techniczne, ale ekonomiczne, polityczne i właśnie ideologiczne, które wynikają z takiej, a nie innej konstrukcji systemu monetarnego. Systemu, który sztucznie, dla zapewnienia zysków klasy jego beneficjentów, stwarza konieczność walki o te dobra. Sztucznie sprawia wrażenie ich ograniczoności lub sztucznie je ogranicza.

Proszę też zauważyć, że po wprowadzeniu systemu Hörmanna należałoby wyrzucić na śmietnik wszystkie obecne podręczniki ekonomii! Także wszystkie obecne reguły gospodarowania straciłyby rację bytu!

Oczywiście, świat, w którym wprowadzono by system Hörmanna wyglądałby zupełnie inaczej niż obecny!! Inaczej wyglądałoby nasze życie, nasz światopogląd, nasz system wartości, nasze priorytety i cele życiowe, którymi kierowalibyśmy się. Z pewnością nastawieni bylibyśmy bardziej na „być” niż na „mieć”. Moim zdaniem system, który proponuje nam Hörmann, stworzyłby społeczeństwo podobne do społeczeństwa nieznającego pieniędzy, o którym już wspominałem. Rozumiem, że trudno jest nam wyobrazić sobie ten świat i nasze życie w nim. Ogłupieni przez obecny system, nie chcemy i nie potrafimy odejść od konsumpcyjnego modelu życia, jaki prowadzimy obecnie. Modelu, który wbija nam do głów, że celem naszego życie jest kupno coraz to nowego badziewia. Że da nam to szczęście. Czy daje? Coraz większa ilość chorób psychicznych jest odpowiedzą na to pytanie.

 

Szatański pomysł

Wspominałem już o demonetyzacji. Wspominałem także, że dąży się do niej z takim uporem także po to, żeby móc ujemnie oprocentować nasze oszczędności. Gotówka byłaby wtedy ucieczką w wyższe, bo zerowe oprocentowanie.

Widać sporo głów na świecie głowi się nad tym problemem. Dwóm głowom z Międzynarodowego Funduszu Walutowego, sam diabeł musiał podsunąć pomysł na to, jak wprowadzić ujemne oprocentowanie bez likwidacji gotówki. Pomysł jest w istocie iście szatański. Polega na potraktowaniu gotówki, jako osobnego, niejako „równoległego” pieniądza do pieniądza elektronicznego. Pomiędzy obydwoma rodzajami pieniądza byłby określony kurs wymiany, równy aktualnemu oprocentowaniu. Załóżmy, że wynosi ono -3% (minus 3%). Gdy zechcemy wpłacić na nasze konto w banku 100 zł w gotówce, to odjęty zostanie kurs wymiany w wysokości owych 3%, czyli na konto wpłynie 97 zł. Sklepy także musiałyby przy płaceniu gotówką dokonywać identycznych przeliczeń i za towar, za który bezgotówkowo zapłacilibyśmy 100 zł, zapłacimy gotówką 103 zł. Wszystko to odebrałoby gotówce status bezpiecznej przystani, zabezpieczonej przed ujemnym oprocentowaniem.

Podobnie jak ja, autorzy propozycji spodziewają się po tej operacji nakręcenia koniunktury poprzez wzrost konsumpcji. Widocznie dopiero teraz dotarli do mojego wpisu z przed prawie dwóch lat ha, ha!!

Na szczęście autorzy przyznają, że propozycja ta wymaga sporych zmian prawnych, także w międzynarodowym prawie finansowym. Nie musimy się zatem obawiać, że zostanie wprowadzona w najbliższym czasie. Jednakże ogólnie, zmiany są mniejsze i technicznie łatwiejsze do przeprowadzenia niż w wypadku likwidacji gotówki. Poza tym koszty realizacji byłyby relatywnie niewielkie. To jest plusem tego pomysłu. Gdy instytucje kierujące systemem monetarnym i ludzie, którzy za nimi stoją, zostaną przyparci do muru, na przykład przez kolejny kryzys, gdy znów potrzebne będą pieniądze dla ratowania banków, to pomysł ten może być względnie szybko wprowadzony w życie. Politycy i parlamenty dostaną kopa w odpowiednią część ciała i szybko uchwalą to, co im się podyktuje.

Pomysł ten jest na razie niejako prywatną propozycją pracowników MFW. Pojawił się na blogu funduszu, nie na jego oficjalnych stronach. Ale blog ten wykorzystywany jest do wypuszczania „balonów próbnych”, więc w każdej chwili pomysł ten uzyskać może status oficjalnego stanowiska MFW. Musi jedynie uzyskać aprobatę odpowiednich środowisk. A taka aprobata jest wysoce prawdopodobna. W odróżnieniu od likwidacji gotówki, właściwie nic się nie zmienia. Nawet babcia, która przy drodze sprzedaje zebrane w lesie grzyby i jagody będzie mogła dalej to robić – nie będzie potrzebowała całej infrastruktury do operacji bezgotówkowych.

Najgorsze w tym wszystkim jest to, że wysiłek umysłowy całej masy ludzi, nie idzie w kierunku analizowania przyczyn nieszczęścia i zmiany istniejącego systemu monetarnego, ale w kierunku szukania sposobów do jak najefektywniejszego ograbiania społeczeństw.

 

Czy w tym szaleństwie jest metoda?

Ostatnie trzy, cztery miesiące każdego roku, są dla mnie zawsze okresem straconym – nie mam na nic czasu. Rok 2018 był szczególnie parszywy. Dopiero na początku nowego roku znalazłem parę godzin na odrobienie zaległości w lekturze i uporządkowanie myśli.

Już parę razy pisałem, że zdarzyło mi się patrzeć na coś i nie widzieć. Wygląda na to, że nie mi jednemu. Już od dekady pisze się sporo o polityce poluzowania polityki pieniężnej, po „angielskiemu” określanej jako Quantitative easing (QE). Głośno zrobiło się o niej, gdy pod koniec 2008 roku amerykański bank centralny FED rozpoczął skup amerykańskich obligacji rządowych i innych papierów wartościowych. Za jego przykładem poszły inne banki centralne: Anglii, Szwecji, Szwajcarii i Unii Europejskiej (oraz paru innych krajów). Celem tej operacji miało być złagodzenie recesji gospodarczej, zapobieżenie tendencjom deflacyjnym i oczywiście ratowanie systemu bankowego. Oczywiście natychmiast podniósł się wielki jazgot! Wszelakiej maści „eksperci” roztaczali przed nami widmo inflacji, a nawet hiperinflacji. Zresztą robią to do dziś. Dla każdego, kto nie kieruje się dogmatyzmem, ale własnym rozumem, było od początku jasne, że decyzja ta spowoduje jedynie „asset inflation” i, co za tym idzie, wzrost indeksów giełdowych. Nic więcej! Dla kogo myślenie jest zbyt dużym wysiłkiem, może popatrzeć na to, co dzieje się w Japonii. Aby zapobiec deflacji, która jak kula u nogi hamuje tamtejszą gospodarkę, Bank of Japan już od początku tego tysiąclecia (ale to brzmi!) wpompowuje w ten sposób gigantyczne sumy. Bez skutku! Deflacja jak była, tak nadal jest, a o inflacji ani widu, ani słychu. O ożywieniu gospodarczym już w ogóle nie ma co mówić. Czy ta decyzja była zatem bez sensu? Nie do końca. Z pewnością poprawiła sytuację banków oraz przywróciła normalne ich funkcjonowanie. Spowolniła minimalnie recesję i deflację. Obniżyła też oprocentowanie obligacji krajów, które zostały tą akcja objęte (skorzystały na tym głównie Włochy). Obniżyła kurs Euro i poprawiła w ten sposób konkurencyjność europejskich gospodarek. Na tym zyskały głównie Niemcy (które najgłośniej wrzeszczały o inflacji i były najbardziej przeciwne), gdyż kurs Euro – i tak zbyt niski dla możliwości tamtejszej gospodarki – jeszcze bardziej się obniżył. Wspomniany wyżej wzrost indeksów giełdowych, miał także swoje pozytywne strony w krajach, gdzie spora część społeczeństwa jest w posiadaniu akcji i innych papierów wartościowych, ma on swoje odbicie w sytuacji gospodarczej. Wzrost wartości posiadanych papierów wartościowych powoduje iluzję zamożności (Wealth Illusion) i wpływa w ten sposób na wzrost konsumpcji i gotowość do zaciągania kredytów. Na dłuższą metę (jak powiedział Keynes: In the long run we are all dead – na dłuższą metę wszyscy będziemy martwi) nie rozwiązuje to jednak niczego.

Czy aby na pewno? Gdy przestaniemy uporczywie wpatrywać się jedynie w QE i rozejrzymy się dookoła, zobaczymy, że dzieją się rzeczy dziwne, a ciekawe! O wszystkich już pisałem, nie połączyłem ich jednak w jeden wątek.

Pierwszym elementem jest postępująca coraz szybciej demonetyzacja. Walka z gotówką przybiera coraz bardziej na sile. Że nie jest to proces spontaniczny, ale zorganizowany i sterowany, świadczą chociażby reklamy w telewizji. Ktoś za nie musi płacić. Takie reklamy nie są tanie, więc musi to być „ktoś” dysponujący sporymi funduszami.

Wyjaśniałem już szerzej tło demonetyzacji . Pisałem także, że z demonetyzacją związany jest pewien problem: po likwidacji gotówki, tworzone obecnie przez banki, wirtualne pieniądze, stałyby się legalnym środkiem płatniczym, a banki komercyjne stałyby się jego emitentem – odbierając tę rolę bankom centralnym i pozbawiając je racji bytu. To byłoby „być albo nie być” dla banków centralnych!

I tu przechodzimy do drugiego elementu. W moim wpisie o Pieniądzu Suwerennym wspominałem o możliwości jego wprowadzenia niejako tylnymi drzwiami. Kilka banków centralnych wystąpiło z propozycją rozszerzenia funkcji emitowanych przez siebie pieniędzy. Gotówkę miałyby zastąpić pieniądze elektroniczne emitowane przez banki centralne – Central Bank Digital Currencies (CBDCs). Każdy obywatel miałby konto prowadzone w tych właśnie pieniądzach. Możliwości techniczne opisałem szerzej we wspomnianym wcześniej wpisie. W chwili obecnej takie konta mają jedynie banki komercyjne i niektóre instytucje rządowe. Wygląda na to, że instytucja nadrzędna wszystkich banków centralnych – Bank for International Settlements (BIS) – także podchwyciła ten pomysł. Dla banków centralnych byłoby to rozwiązanie dylematu z poprzedniego punktu – pozostałyby emitentami jedynych, legalnych pieniędzy. Jak na razie idea nie jest tak radykalna, jak idea Pieniądza Suwerennego, gdyż nie przewiduje ona pozbawienia banków komercyjnych możliwości „emisji” pieniędzy w formie depozytów bankowych, ale lepsze to niż nic. Wszyscy obywatele mieliby nadal dostęp do pieniędzy banku centralnego, bo gotówkę zastąpiłyby CBDCs. Niestety, wraz z gotówką utracilibyśmy także anonimowość i prywatność.

Ale wszyscy zadają sobie pewnie teraz pytanie: co ma piernik do wiatraka. Co to wszystko ma wspólnego z poluzowaniem polityki pieniężnej? Ano ma! Wyjaśnianie zacznijmy może od odrobiny historii. Powszechnie sądzi się, że QE jest czymś nowym. Ale idea ta ma już wiele lat! Dopiero teraz została wykorzystana. Pierwotnie pomysł dotyczył też czegoś innego. W 1935 roku, Irving Fisher zaproponował, żeby amerykański bank centralny zaczął skupować obligacje rządowe, będące w posiadaniu banków komercyjnych. Tak narodziła się idea QE. Skup ten miał trwać do momentu, w którym suma skupionych obligacji byłaby równa sumie depozytów bankowych w bankach komercyjnych. Za pomysłem tym kryła się zatem idea 100-procentowej rezerwy obowiązkowej. Europejski Bank Centralny EBC jest od tego dość odległy. Jak na razie wykupił obligacje na sumę 2,3 bilionów Euro. Suma depozytów bankowych w krajach strefy wynosi 7 bilionów Euro. Ale celem EBC nie jest system 100-procentowej rezerwy.

Tak na marginesie, spotykam wiele komentarzy, w różnych językach, w których „eksperci” stawiają znak równości pomiędzy Pieniądzem Suwerennym, a 100-procentową rezerwą. Kompletnie nie rozumieją różnicy pomiędzy tymi systemami. Nie rozumieją, że w systemie Pieniądza Suwerennego, banki w ogóle nie muszą mieć żadnej rezerwy, gdyż pieniądze na kontach nie są składową bilansu banku i dlatego nie wchodzą w skład masy upadłościowej w wypadku jego plajty! Gwarantem jest drukarnia pieniędzy – bank centralny. Trudno o lepszą gwarancję.

Wyjaśniałem w moim wpisie o Pieniądzu Suwerennym, że aby prowadzić rozliczenia i działalność kredytową, banki komercyjne musiałyby mieć własne Pieniądze Suwerenne, czyli pieniądze banku centralnego, i to w ilości dużo większej niż wysokość obecnych rezerw obowiązkowych. Już je otrzymały w formie QE!! Mam nadzieję, że teraz wszyscy zrozumieli związek pomiędzy elementami tej układanki. W tym szaleństwie wydaje się zatem być metoda.

Nie jestem w stanie odpowiedzieć na pytanie, co było pierwsze – jajko, czy kura. Czy planowano to od początku, czyli od momentu wprowadzenia QE, czy dopiero później ktoś poszedł po rozum do głowy. Sądzę, że to drugie. Wskazuje na to, że nie do końca jest pewne, czy w ogóle wprowadzi się konta w pieniądzu banku centralnego, w jaki sposób się to odbędzie i jaka część naszych obecnych pieniędzy (czytaj depozytów bankowych) zostanie nią objęta. To wszystko znajduje się jeszcze w fazie dyskusji i za kulisami trwają przepychanki. Nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt końcowy. Jeśli faktycznie dopiero teraz wpadł komuś do głowy ten pomysł, to świadczy to tylko o jednym: decydenci nie mają żadnej koncepcji na rozwiązanie kryzysu systemu monetarnego. Zajmują się jedynie łataniem dziur i podpieraniem walącej się konstrukcji.

Sądzę jednak, że idea ta ma bardzo duże szanse na realizację, zwłaszcza, że upieczono by kilka pieczeni na jednym ogniu.

Pierwszą korzyścią mogłoby być zmniejszenie ciężaru zadłużenia państw. Wspominałem już o tym w moim wpisie. W tym wypadku sytuacja byłaby jednak nieco inna, niż przy wprowadzaniu Pieniądza Suwerennego, gdzie prywatni wierzyciele otrzymywaliby Pieniądze Suwerenne w zamian za posiadane obligacje. Dzięki QE banki centralne stały się już teraz głównymi wierzycielami państw, gdyż sporą część tych obligacji już wykupiły. I to wierzycielami szczególnymi. Wierzycielami, którzy w przeciwieństwie do wierzycieli prywatnych, mogą sobie pozwolić na darowanie zadłużenia. Ciągle spotykam się ze stwierdzeniem, że banki centralne mogą zbankrutować. Jest to bzdura!! Zbankrutować może państwo, i to tylko wtedy, gdy zadłużone jest w obcej walucie, ale nie bank centralny!! Wyobraźmy sobie, że jesteśmy właścicielami drukarki pieniędzy. Czy miałoby dla nas znaczenie, że ktoś nie spłacił pożyczonych od nas pieniędzy? Żadnego!! Jedynie znaczenie psychologiczne. W każdej chwili możemy sobie dodrukować nowych i to w dowolnej ilości!! Tak samo jest z bankami centralnymi. Te skupione za pomocą QE obligacje, mogą sobie leżeć w banku centralnym do końca świata i jeszcze dzień dłużej!! I nie wpłynie to w najmniejszym stopniu na funkcjonowanie banku!! Przez jakiś czas mówiono by, że są one długiem państwa, ale po paru latach „zapomniano” by o tym. Z pewnością natychmiast podniósłby się straszny jazgot, że byłoby to niedozwolone bezpośrednie finansowanie państwa. Właściwie zarzut ten słychać już teraz i dotyczy on QE. Ale z pewnością znalazłyby się argumenty natury prawnej (w razie potrzeby można je stworzyć), które pozwoliłyby na mniej lub bardziej wiarygodne uprawomocnienie tego kroku. Zwłaszcza, że byłby to krok bardzo korzystny dla całego społeczeństwa i nikt nie byłby mu przeciwny. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej już zrobił początek.

Wprowadzenie kont prowadzonych w pieniądzach banku centralnego, miałoby także drugą korzyść – mogłoby rozwiązać problem braku wspólnego systemu zabezpieczenia wkładów oszczędnościowych w strefie Euro. Oczywiście pod warunkiem, że Euro „dożyje” do tego momentu! Prawie nikt nie zdaje sobie sprawy z tego, że unia walutowa w strefie Euro, jest unią niepełną. Jest jedynie gotówkową unią walutową! Jedynie banknoty i monety są takie same w każdym kraju (za wyjątkiem rewersu na monetach). Ale depozyt bankowy na koncie w banku w Niemczech, nie jest takim samym depozytem, co na koncie (nawet niemieckiego) banku we Francji, czy w innym kraju strefy! Nawet wtedy, gdy opiewa na taką samą sumę. Gdyby unia walutowa była pełna, nie byłby potrzebny system rozliczeń międzynarodowych tzw. Target 2. Istniałby także wspólny system gwarancji depozytów. Aby taki system mógł istnieć, banki musiałyby:

– posiadać wystarczający duży kapitał własny
– posiadane przez bank obligacje rządowe i kapitał własny powinny być zbilansowane
– musiałaby także istnieć górna granica na zakup obligacji rządowych przez bank

Zamiast taniego, obcego kapitału, banki musiałyby wtedy do skupu obligacji wykorzystywać drogi kapitał własny. Takie rozwiązania podwyższyłyby oprocentowanie obligacji rządowych, a temu przeciwnych jest wiele krajów, głównie z południa Europy.

Wprowadzenie kont w pieniądzach banku centralnego, za jednym zamachem rozwiązałoby ten problem. Wspólny system gwarancji depozytów powstałby automatycznie, niejako przy okazji. Gwarantem byłby EBC.

Wspominałem już, że z likwidacją gotówki utracimy ogromną część naszej prywatności. Każdy nasz wydatek będzie kontrolowany. Ale to nie wszystko. Jak wyjaśniałem we wpisie o Pieniądzu Suwerennym, CBDC funkcjonowałyby identycznie jak gotówka – krążyłyby w gospodarce jak banknoty i monety. Co za tym idzie, każdy wirtualny Dolar, Euro, Funt czy inna waluta, mógłby mieć swój numer seryjny. Tak jak teraz każdy banknot. Te wirtualne banknoty mogą praktycznie wiecznie być w obiegu – nie zużywają się, nie niszczą, nie można ich zgubić. I można dokładnie śledzić ich drogę w obiegu gospodarczym!! To, jeśli nie uniemożliwiłoby, to przynajmniej szalenie utrudniłoby korupcję oraz wszelkie przestępstwa gospodarcze i kryminalne. Aż chce się zawołać: natychmiast wprowadzić w Polsce! Zorganizowana przestępczość, wszelakiej maści „przewały” i oszustwa podatkowe byłyby łatwe do udowodnienia. Pytanie tylko, czy taki system zostanie wprowadzony? Chyba nikt nie jest tak naiwny, żeby sądzić, że tak będzie!! Kontrolowane będą jedynie wydatki i dochody zwykłych obywateli. Zorganizowana przestępczość jest zbyt dużą i zbyt ważną gałęzią gospodarki i żaden rząd na świecie nie może sobie pozwolić na jej likwidację. To tak, jakby z dnia na dzień zlikwidować huty lub kopalnie. Przestępcami gospodarczymi są ludzie wpływowi, którzy mają w kieszeni wszystkich decydentów, albo sami nimi są.

To, co teraz piszę, jest patrzeniem w kryształową kulę. Nigdzie nie spotkałem się z podobnym punktem (jasno)widzenia. Wszystko jest jeszcze możliwe. Ale sądzę, że CBDC zostaną wprowadzone. Najpierw w pojedynczych krajach (typuję, że Szwecja będzie pierwsza) potem we wszystkich pozostałych (może za wyjątkiem Północnej Korei, ha ha). Nie sądzę, że będzie to proces szybki. Chociaż jak pokazuje przykład Indii, gdy się chce, to można wszystko zrobić błyskawicznie. Jednak w tym wypadku będą ze sobą kolidowały interesy wielu wpływowych grup, które mogą temu pomysłowi ukręcić łeb. Myślę, że za pięć lat będziemy już mieć przynajmniej jeden kraj z CBDC. Za kolejne pięć lat będzie je miała większość krajów. Czy tak się stanie? Jak mawiali starożytni Rosjanie – поживём – увидим. Pożyjemy – zobaczymy.

Wyobrazić sobie niewyobrażalne cz. 4

Z wyborem następnego odcinka nie miałem problemu. O ile Pieniądz Suwerenny i Modern Monetary Theory (MMT) czyli Nowoczesna Teoria Monetarna są reformami jedynie powierzchownymi, to w tym odcinku przejdziemy do propozycji reformy radykalnej, która zrywa z wieloma świętościami. W przeciwieństwie do tamtych, reforma ta jest najmniej realna do przeprowadzenia, gdyż natrafi nie tylko na opór „finansjery”, ale także przeciętnego obywatela. Nie jest przesadą porównanie jej do rewolucji kopernikańskiej. Dobrze wiemy ile wieków potrzebowała ludzkość na zrozumienie tego, że to nie słońce (jak przecież każdy widzi!) obraca się wokół Ziemi, ale na odwrót. Ilu ludzi zapłaciło życiem za głoszenie takich herezji! Nawet dzisiaj, w epoce lotów kosmicznych, trafiają się jeszcze przypadki nieakceptacji tego faktu. Także Kościół do dziś ma z tym kłopoty (chociaż oficjalnie nie chce tego przyznać).

Konstrukcja nowego pieniądza opisana została w książce „Geld ohne Zinsen und Inflation. Ein Tauschmittel, das jedem dient” – Pieniądz bez oprocentowania i inflacji. Środek wymiany służący wszystkim. Autorką jest Margrit Kennedy. Książka napisana została na podstawie opracowań, materiałów i przy współudziale nie byle kogo, bo samego Helmuta Creutza. Książka ukazała się także po polsku i można ją nawet ściągnąć za darmo z tej strony. Wprawdzie ukazało się w międzyczasie nowe wydanie – mocno rozszerzone i poprawione (nie wiem, czy także po polsku), ale lepsze to niż nic. W polskim, starym, wydaniu książki, nowy pieniądz nie ma żadnej chwytliwej nazwy, właściwie w ogóle nie ma nazwy. W nowym wydaniu autorka proponuje nazwę „Pieniądz Neutralny” i tę nazwę będę w dalszym ciągu używać. W tytule zachowane zostało jednak dawne określenie: „Pieniądz wolny od inflacji i odsetek”.
Na początku autorka wyjaśnia cztery nieporozumienia dotyczące pieniądza (w nowym wydaniu jest ich pięć).

Pierwsze nieporozumienie nie dotyczy wyłącznie pieniądza. Spotykamy się z nim często przy innych okazjach. Większość z nas nie rozumie, że są różne rodzaje wzrostu. Pierwszym jest wzrost jakościowy. Dotyczy on wszystkiego, co żyje na Ziemi. Także nas. Rośniemy tylko do pewnego momentu, do osiągnięcia optymalnej wielkości. Drugim jest wzrost liniowy. Ten jeszcze jakoś rozumiemy. Wielu, a właściwe większość z nas, kompletnie nie rozumie, czym jest wzrost wykładniczy. Jest on sprzeczny z naszą naturą i zapewne dlatego mamy z nim trudności. Jest sporo przykładów-zagadek na jego wyjaśnienie – z bakteriami w butelce, liliami wodnymi zarastającymi staw i inne. Spotkałem już sporo osób, którym próbowałem to tłumaczyć przy pomocy tych przykładów i często spotykałem się z reakcją: aha! …eee… nie rozumiem… Przecież, jeżeli zarośnięcie połowy stawu zajęło liliom sto dni, to zarośnięcie drugiej połowy MUSI zająć tyle samo, a nie jeden dzień! Trudność w zrozumieniu tego rodzaju wzrostu rozumieli także członkowie Klubu Rzymskiego. W swoim raporcie o granicach wzrostu, zagadnieniu temu poświęcili cały pierwszy rozdział.

Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że odsetki płacimy tylko wtedy, gdy sami zaciągamy kredyt. Nie pomyślimy nawet o tym, że są one zawarte w cenach praktycznie wszystkich towarów i usług, za które codziennie płacimy! Wyjaśnienie można znaleźć w książce, także ja wyjaśniam to w moim wstępie, w części „Oprocentowanie” .

Trzecie nieporozumienie związane jest bezpośrednio z drugim – wydaje się nam, że system monetarny służy wszystkim w tym samym stopniu. Wszyscy używamy pieniędzy, każdy musi w jakiś sposób pieniądze zarobić, za zaoszczędzone pieniądze wszyscy otrzymujemy odsetki… Niestety nie jest to takie proste! Obecny system monetarny pozwala na istnienie klasy pasożytniczej. Klasy utrzymującej się z pracy innych ludzi i czerpiącej dochody tylko i wyłącznie z faktu posiadania kapitału. W dodatku w sposób całkowicie niewidoczny i niezrozumiały dla większości ludzi! To nieporozumienie także wyjaśniam we wspomnianej powyżej części mego wstępu.

Czwartym nieporozumieniem jest przekonanie, że inflacja jest integralną częścią każdego systemu monetarnego. To jestem w stanie zrozumieć. Wokół inflacji jest tyle niejasności, że faktycznie trudno ten temat ogarnąć. Dodatkowo mam wrażenie, że niejasności, błędne definicje i wyjaśnienia inflacji, są celowo rozpowszechniane zarówno przez ekonomistów, polityków, jak i warstwy beneficjentów obecnego systemu. Moim zdaniem ten punkt został przez autorkę wprowadzony bardzo na wyrost. Nikt nie może twierdzić, że możliwe jest stworzenie systemu monetarnego bez inflacji. Wszystkie propozycje, także te, zawarte w książce, są jedynie rozważaniami teoretycznymi, nie sprawdzonymi w praktyce. Także te nieliczne eksperymenty z alternatywnymi systemami monetarnymi trwały zbyt krótko, aby na ich podstawie ryzykować takie twierdzenie.

W nowym wydaniu książki jest jeszcze piąte nieporozumienie: w długofalowym okresie rozwoju, pieniądze i system monetarny są neutralne. To zakłada także obowiązująca obecnie teoria ekonomiczna – neoklasyka. W swojej książce autorka powołuje się na studium p.t. „Wie wir wirtschaften werden: Szenarien und Gestaltungsmöglichkeiten für zukunftsfähige Finanzmärkte” – Jak będziemy gospodarować: scenariusze i możliwości organizacji przyszłościowych rynków finansowych. Wydane w 2003 r przez Europejską Akademię Nauk i Sztuk Pięknych studium, stwierdza wyraźnie, że system monetarny jest jednym z najefektywniejszych narzędzi w kształtowaniu naszej przyszłości. Równocześnie mówi, że jest to narzędzie prawie w ogóle nie brane pod uwagę i kompletnie zaniedbane. Można zatem śmiało powiedzieć, że pewnym kręgom zależy na tym, aby to nieporozumienie nie zostało wyjaśnione i aby wszyscy zaczęli traktować je jako pewnik.
Dla tych, którzy przeczytali mój wpis o powojennej działalności Bank of Japan i obejrzeli opisywany w nim film, nie jest to żadna nowość.

Reforma systemu monetarnego, którą opisuje autorka, wywodzi się z obserwacji i propozycji Silvio Gesella – niemieckiego kupca, mieszkającego i handlującego w Niemczech i Argentynie. Zauważył on, że te same towary sprzedają się raz lepiej, raz gorzej. Poszukując przyczyny takiego stanu rzeczy, zauważył związek pomiędzy koniunkturą i wysokością oprocentowania. Tutaj natrafiamy na błąd w polskim tłumaczeniu książki. Tłumaczka pisze: „… kiedy stopy procentowe były niskie, ludzie dużo kupowali, a kiedy były wysokie – mało”. Jest dokładnie odwrotnie! Paradoksalnie w następnych zdaniach prawidłowo tłumaczy przyczyny tego zjawiska. Notabene tego błędnego zdania nie ma w oryginale, prawdopodobnie zostało dodane przez tłumaczkę. Gesell zauważył, że w okresach braku zapotrzebowania na pieniądze, gdy oprocentowanie spadało poniżej „magicznej” granicy 2,5%, ich posiadacze, zamiast pożyczać je na tak niski procent, po prostu przetrzymywali je i czekali na lepszą koniunkturę. Powodowało to brak pieniędzy na rynku i tendencje deflacyjne skutkujące pogorszeniem koniunktury, bankructwami, spadkiem inwestycji i zatrudnienia. Sytuacja ulegała poprawie po wzroście oprocentowania. Gesell połączył swoje obserwacje z obserwacjami francuskiego ekonomisty i socjologa Pierre-Josepha Proudhona, który zauważył przewagę pieniądza nad towarem. Posiadacz towaru musi go szybko sprzedać, w przeciwnym razie może ponieść straty w wyniku zepsucia, wyjścia z mody lub kosztów magazynowania. Posiadacz pieniędzy nie ma tego kłopotu! Może je przetrzymywać (prawie) dowolnie długo, praktycznie bez ponoszenia kosztów (za wyjątkiem inflacji). Tutaj dochodzimy do zasadniczej, rewolucyjnej tezy Gesella: trzeba tak „ukształtować” pieniądz, aby nie opłacało się go przetrzymywać i tym samym spowalniać jego obieg. Więcej nawet! Przetrzymujący powinien być za to karany! Pieniądz pełni funkcję zarówno miernika, jak i nośnika wartości. Jako nośnik wartości może być śmiało porównany z wagonem – jeśli stoi on na bocznicy, nie jest w stanie wykonywać swojej funkcji. Co zaproponował Gesell? Zamiast oprocentowania, należy wprowadzić opłatę cyrkulacyjną. Podobną do „osiowego” – kary za przetrzymywanie wagonu. Leżący „bezczynnie” pieniądz powinien tracić na wartości. Nie chodziło mu jednak o to, aby odbierać ludziom ich zarobione pieniądze przy pomocy jakiejś kolejnej formy podatku! Opłaty cyrkulacyjnej można uniknąć dając bankom swoje pieniądze do dyspozycji, aby mogły one udzielać kredytów i w ten sposób z powrotem wprowadzać je do obiegu. Także banki nie byłyby zwolnione z tej opłaty! Aby jej uniknąć, nadmiar posiadanych pieniędzy musiałyby przekazywać do banku centralnego, aby ten mógł przekazać je potrzebującym. Ktoś, kto uważnie przeczytał to, co napisałem o obecnym systemie finansowym (niedawno zgłosił się do mnie jeden taki, ale o tym napiszę niedługo), może w tym momencie powiedzieć – przecież banki w ogóle nie potrzebują tych pieniędzy! Przy każdym udzielanym kredycie same je tworzą! I jest to prawdą! Trzeba zrozumieć, że propozycja Gesella pochodzi z czasów, gdy w obiegu była jedynie gotówka. I to w ograniczonej parytetem złota ilości. Wszelkie operacje finansowe były operacjami gotówkowymi. Banki, także bank centralny, nie miały możliwości emisji dodatkowych ilości pieniądza.

Mankamentem książki i całej zawartej w niej propozycji reform, jest brak opisu obecnego systemu monetarnego. Autorka słowem nie wspomina, że jej propozycje reform nie mają sensu w obecnym systemie monetarnym – w którym banki komercyjne mają możliwość samodzielnej kreacji pieniędzy, a właściwie depozytów bankowych będących w obiegu jako pieniądze. W okresie, gdy książka była pisana, nikt nie słyszał jeszcze o Pieniądzu Suwerennym. Jego wprowadzenie, musiałoby być dzisiaj pierwszym krokiem opisanej przez autorkę reformy. Jak pisałem w części o Pieniądzu Suwerennym, jego emitentem byłby wyłącznie bank centralny i przypominałby w obrocie gotówkę. Wprawdzie w nowym wydaniu autorka pisze trochę o tym, w jaki sposób mógłby być wprowadzany do obiegu nowy pieniądz, opis ten przypomina nawet trochę to, co proponują pomysłodawcy Pieniądza Suwerennego, ale jest on bardzo pobieżny i skrótowy. Wiele pytań i wątpliwości pozostaje bez odpowiedzi. Banki komercyjne zgłaszałyby bankowi centralnemu zapotrzebowanie na nowe pieniądze, a ten emitowałby żądaną ilość i przekazywał ją potrzebującym. Robiłby tak aż do momentu, w którym w obrocie znalazłaby się dostateczna ilość pieniędzy i emisja nowych nie byłaby już potrzebna. Oczywiście bank centralny reagowałby na wahania w zapotrzebowaniu na pieniądze. W razie wzrostu gospodarczego emitowałby nowe, w przypadku recesji i braku zapotrzebowania na nowe kredyty – ściągałby nadmiar pieniędzy z rynku. Teoretycznie możliwe jest, że byłby to faktycznie pieniądz bez inflacji – jego ilość w obiegu byłaby stała w stosunku do PKB, czyli do całej dostępnej na rynku ilości towarów i usług. W praktyce nie byłoby to jednak takie proste i spełnione musiałyby być także inne warunki, bardziej natury politycznej i gospodarczej niż monetarnej.

Podobnie jak Pieniądz Suwerenny, nowy Pieniądz Neutralny miałby być emitowany jedynie przez bank centralny. Autorka zakłada, że do obiegu wprowadzany byłby, podobnie jak to jest obecnie, przez banki komercyjne w formie kredytu. W odróżnieniu od Pieniądza Suwerennego, kredyty byłyby nieoprocentowane. Bank centralny udzielałby nieoprocentowanego kredytu bankom komercyjnym, a te pobierałyby jedynie jednorazową opłatę, która stanowiłaby ich zysk, oraz opłatę zależną od ryzyka. Autorka nie pisze tego wyraźnie, ale zakładam, że opłata ta lądowałaby na osobnym funduszu, który stanowiłby zabezpieczenie dla niespłaconych kredytów. W książce nie ma o tym mowy, ale sensownym byłby wspólny fundusz wszystkich banków. Nie wiadomo także, czy bank centralny pobierałby jakąś opłatę od banków komercyjnych. Obrazowo można by powiedzieć, że Pieniądz Suwerenny wracałby do obiegu, bo podsuwałoby się posiadającym jego nadmiar marchewkę – w formie oprocentowania. W wypadku Pieniądza Neutralnego stosowano by metodę kija – kary za jego przetrzymywanie.

Jak zwykle diabeł siedzi w szczegółach. Przede wszystkim nie bardzo wyobrażam sobie jak miałoby wyglądać to karanie. Banki musiałyby prowadzić dwa rodzaje kont dla każdego klienta – jedno dla pieniędzy przeznaczonych na kredyty, które nie podlegałyby karze ujemnego oprocentowania – czyli z oprocentowaniem zerowym, i drugie, które byłoby ujemnie oprocentowane. Ale co zrobić w wypadku gotówki? Propozycje stemplowania banknotów, lub naklejania na nich znaczków o denominacji, są nie z tej epoki i całkowicie nierealne. Helmut Creutz proponuje wymianę poszczególnych nominałów. W drodze publicznego losowania wybierano by nominał, który podlegałby wymianie. Jest to już bardziej realne, ale szalenie skomplikowane i kosztowne.

Autorzy reformy kompletnie pomijają także rolę państwa. Autorka książki pisze sporo o korzyściach społecznych i gospodarczych, o obniżkach podatków i temu podobnych rzeczach, ale ani słowem nie wspomina jak wyglądałoby finansowanie wydatków państwa. Czy rząd mógłby zaciągać kredyty? Czy także byłyby nieoprocentowane? Czy zaciągałby je w bankach komercyjnych, czy bezpośrednio w banku centralnym? Czy musiałby je zwracać? Czy państwo, poprzez system monetarny, miałoby możliwość ingerencji w gospodarkę? To tylko kilka pytań, które przyszły mi teraz do głowy.
Całkowicie pominięto w książce bank centralny, jego status prawny, zadania, niezależność.
Przy całym szacunku dla autorów pomysłu reformy, w porównaniu z dojrzałym i profesjonalnie przemyślanym pomysłem Pieniądza Suwerennego, ich propozycja trąci amatorszczyzną, nieuzasadnionym optymizmem i myśleniem życzeniowym.

Autorzy stawiają np. na równi Pieniądz Neutralny i brakteaty. Spodziewają się także podobnych rezultatów gospodarczych – przede wszystkim dużego ożywienia gospodarczego. Proponują nawet wprowadzenie reform podatkowych, mających na celu spowolnienie wzrostu gospodarczego, aby jego nadmierny wzrost nie spowodował degradacji środowiska naturalnego. Kompletnie nie dostrzegają różnicy pomiędzy tymi dwoma systemami monetarnymi! Brakteaty były przez samych ich właścicieli wprowadzane z powrotem do obiegu, bez pośredników. Budowali oni wystawne rezydencje, zamawiali dzieła sztuki, fundowali kościoły… Ich pieniądze trafiały więc natychmiast z powrotem bezpośrednio do obiegu gospodarczego, generując popyt i faktycznie nakręcając koniunkturę. Pieniądz Neutralny trafiałby do banków i czekałby aż ktoś go pożyczy, co niekoniecznie musiałoby nastąpić! Trafiłby do obiegu, jako kredyt, który trzeba byłoby spłacić. Owszem, jest wysoce prawdopodobne, że po jego wprowadzeniu nastąpiłby znaczny wzrost gospodarczy, ale jego powodem byłoby głównie zerowe oprocentowanie kredytów i powiązany z nim znaczny spadek cen. O ile w wypadku brakteatów, dla uniknięcia spadku ich wartości, konieczny jest stały wzrost gospodarczy, to w wypadku Pieniądza Neutralnego – po osiągnięciu punktu nasycenia – brak wzrostu gospodarczego, a nawet jego spadek, nie stanowiłby żadnego problemu. To jest jego główna zaleta! Zaleta, której notabene nie dostrzegają jego propagatorzy!

Jak wspomniałem na początku, ta reforma monetarna natrafiłaby na opór społeczny. Pierwszą przyczyną byłoby oczywiście ujemne oprocentowanie naszych oszczędności. Ale wprowadzenie Pieniądza Neutralnego wiązałoby się także z koniecznością wprowadzenia innej jeszcze reformy – uspołecznienia ziemi i związanych z nią zasobów naturalnych. Celowo nie użyłem słowa „upaństwowienia”, bo to nie to samo! Konieczność takiej reformy dostrzegł już sam Gesell. Likwidacja możliwości osiągania dochodów kapitałowych, poprzez oprocentowanie kredytów, spowodowałaby przeniesienie się kapitału w stronę spekulacji. Przy pozostawieniu w rękach prywatnych możliwości dyktowania cen gruntów, jak to jest obecnie, w krótkim czasie doszłoby do ich gwałtownego wzrostu. Oczywiście z negatywnymi konsekwencjami dla całego społeczeństwa! Dlatego konieczne byłoby wprowadzenie, najlepiej na zasadzie przetargu, dzierżawy ziemi. Nawet na czas nieograniczony, z możliwością dziedziczenia. Osobiście byłbym zwolennikiem pewnego tricku prawnego i psychologicznego – wprowadziłbym przetarg nie na dzierżawę, lecz na PRAWO POSIADANIA (za które, jak przy dzierżawie, oczywiście także trzeba by było płacić). Właścicielem pozostałoby nadal społeczeństwo, posiadaczem byłaby osoba prywatna. Większość i tak nie rozumie różnicy między własnością i posiadaniem, więc mogłoby to złagodzić opór społeczny. Jedyną różnicą, w porównaniu ze stanem obecnym, byłby brak możliwości sprzedaży posiadanej ziemi – trzeba byłoby po prostu zrezygnować z prawa posiadania aby w drodze przetargu mógłby je nabyć ktoś inny.

Oczywiście własność (własność, nie posiadanie!) nieruchomości stojących na społecznym gruncie pozostawałaby nienaruszona! Byłyby one sprzedawane osobno. Fakt, byłoby to trochę bardziej skomplikowane, ale nie stanowiłoby większych problemów.

Autorka książki przyznaje, że ideę Pieniądza Neutralnego zaczerpnęła od Silvio Gesella. Tak na marginesie, Gesell nazwał swój pieniądz „Freigeld” – wolny pieniądz. Niestety autorka bezkrytycznie, bez przemyślenia i bez uwzględnienia zmian, jakie się w międzyczasie dokonały, przejęła pomysły Silvio Gesella. A szkoda, bo jego przemyślenia na temat pieniądza i ogólnie gospodarki warte są najwyższej uwagi!

Niestety prace Gesella są kompletnie przemilczane i ignorowane. Nic dziwnego! Są realną alternatywą dla marksizmu, który całkowicie dominuje środowiska tzw. lewicy, które poza nim świata nie widzą. Równocześnie są śmiertelnym zagrożeniem dla kapitalizmu, Nie tego w pojęciu marksistowskim, ale takiego, o jakim piszę w części Kapitalizm, i jak widział go także Gesell.

Nie inaczej prace Gesella widział nawet Keynes. W swoim najbardziej znanym dziele „Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza”, omawiając główną książkę Gesella – „Natürliche Wirtschaftsordnung” – Naturalny ład gospodarczy  pisze:

The purpose of the book as a whole may be described as the establishment of an anti-Marxian socialism, a reaction against laissez-faire built on theoretical foundations totally unlike those of Marx in being based on a repudiation instead of on an acceptance of the classical hypotheses, and on an unfettering of competition instead of its abolition. I believe that the future will learn more from the spirit of Gesell than from that of Marx. The preface to The Natural Economic Order will indicate to the reader, if he will refer to it, the moral quality of Gesell. The answer to Marxism is, I think, to be found along the lines of this preface” – można powiedzieć, że celem książki jest ustanowienie antymarksistowskiego socjalizmu, reakcja na laisssez-faire, zbudowana na teoretycznych fundamentach zupełnie odmiennych od marksistowskich, opiera się na odrzuceniu, zamiast na akceptacji klasycznych teorii oraz na uwolnieniu konkurencji, a nie jej zniesieniu. Sądzę, że w przyszłości więcej czerpać będziemy z ducha Gesella niż Marksa. Wstęp książki „Naturalny ład gospodarczy” wskaże czytelnikowi, jeśli po nią sięgnie, moralną jakość Gesella. Sądzę, że odpowiedź na marksizm znajduje się w linijkach tego wstępu (tłumaczenie moje).

Ale Gesell nie był pierwszym, nie odkrył Ameryki, czerpał pełnymi garściami z przemyśleń innego „wielkiego nieznanego”, wspomnianego już wyżej Pierre-Josepha Proudhona. Wspomniany przez Keynesa wstęp do książki „Naturalny ład gospodarczy” zaczyna się właśnie cytatem z Proudhona i w dalszym tekście Gesell co chwila się na niego powołuje.

Oczywiście prace zarówno Gesella, jak i Proudhona są już trochę nieaktualne, ale tylko trochę. Moim zdaniem obydwaj błędnie postrzegają także istotę pieniądza. Swoją drogą muszę kiedyś wygospodarować trochę czasu i więcej o nich napisać, szczególnie o tym, co różni ich od Marksa. Od razu stanie się jasne, dlaczego są przemilczani!

Autorka książki pominęła także jeden bardzo ważny punkt: co stałoby się z obecnymi długami? Zwracano by je w nowych pieniądzach, czy anulowano? Czy zwracano by z procentami? Musimy zdać sobie sprawę z tego, że większość majątków, to nie są żadne realne wartości, ale czyjeś wierzytelności, także państw wobec państw (przypomnę jeszcze raz: każdy dług jest czyimś majątkiem)!

W książce nie znajdziemy także ani jednego zdania o tym, że po wprowadzeniu reformy, wiele gałęzi gospodarki będzie funkcjonować inaczej, albo w ogóle straci rację bytu. Inaczej funkcjonowałyby nie tylko banki, ale np. ubezpieczenia. Całkowitą rację bytu straciłby natomiast tzw. „sektor finansowy”. To akurat nie byłoby wielką stratą. To, co się dziś dzieje na giełdzie i na innych „rynkach” można określić jedynie słowem: kretynizm!

Mimo tych wszystkich wad, książka warta jest lektury, gdyż zawarte w niej propozycje reform, jako pierwsze z omawianych, miałyby szansę na rozwiązanie podstawowego problemu obecnego i wszystkich dotychczasowych systemów gospodarczych: wykładniczego wzrostu długów, bezpośrednio związanego z nimi wzrostu dochodów kapitałowych, koncentracji majątków oraz coraz większego rozwarstwienia majątkowego i społecznego.

 

 

Wyobrazić sobie niewyobrażalne cz. 3

Z wyborem drugiego projektu zmian systemu monetarnego miałem problem. Nie dlatego, że jest ich tak wiele, bo jest ich jedynie kilka, ale zastanawiałem się nad kolejnością. Padło na Modern Monetary Theory (MMT) czyli Nowoczesną Teorię Monetarną. Obserwuję ją od paru lat i już dawno chciałem o niej napisać, ale jakoś albo nie było czasu, albo natchnienia, albo były inne tematy. Czekałem także na jakiś przełom w popularyzacji tej teorii, ale do dziś się nie doczekałem. Przede wszystkim jednak, nie chciałem robić konkurencji autorowi (autorom?) bloga, który najwyraźniej jest zwolennikiem tej teorii i świetnie ją opisuje i wyjaśnia (wielki szacunek!!). Właściwie są dwa blogi o MMT [1], [2], a ich kontynuacją i ukoronowaniem jest blog o „ekonopatologii”. Gorąco polecam lekturę!! Jednak przeciętnego czytelnika odstraszać może zbyt fachowy język, wiele nieznanych pojęć i skróty myślowe, które są zrozumiałe jedynie dla osób posiadających już pewien zasób wiedzy ekonomicznej. Szkoda, bo jest to chyba najlepszy polski blog ekonomiczny, na jaki do tej pory trafiłem! Mimo, że nie jestem miłośnikiem MMT, to muszę przyznać, że z autorem (autorami?) mam praktycznie identyczne poglądy na temat ekonomii, a przede wszystkim na temat neoliberalizmu i zagrożeń oraz zniszczeń w umysłach, jakie ta ideologia niesie.

Gdy zdecydowałem się napisać coś o projektach reform systemu monetarnego, o MMT nawet nie zamierzałem wspominać, gdyż nie traktuję jej, jako reformy monetarnej sensu stricto. Potem pomyślałem, że wspomnę o niej w ostatnim odcinku, jako o ciekawostce. Ale, moim zdaniem, teoria ta ma potencjał, aby za jakiś czas stać się wiodącą teorią ekonomiczną (czemu tak się nie stanie, wyjaśnię później), doszedłem do wniosku, że należy o niej wspomnieć na drugim miejscu.

Czym zatem jest MMT? Jak pisze autor bloga, filarami MMT są:

  1. Bilanse Finansowe Sektorów;
  2. Hipoteza Niestabilności Finansowej;
  3. Koncept Funkcjonalnych Finansów;
  4. Czartalizm (Chartalism) czyli nominalistyczna teoria pieniądza (lub inaczej teoria pieniądza państwowego);
  5. Idea Gwarancji Zatrudnienia

Nie będę tu wyjaśniać poszczególnych elementów, bo wszystkie są świetnie opisane na blogu.
Autor wyjaśnia także genezę powstania i cele tej teorii:

MMT skrystalizowała się w latach 1995-2000 […] jako efekt kolaboracji pomiędzy różnymi osobowościami, których połączyła wspólna idea przywrócenia do nauki o ekonomii logiki realnego świata – przede wszystkim w zakresie zrozumienia pieniądza, finansów państwa i bilansów rachunków narodowych.
[…]
Czy zatem MMT to tylko stare pomysły w nowym opakowaniu? W zasadzie tak. Rewolucja na poziomie idei dokonała się już dawno. Chodzi o to, że została zapomniana. A raczej zepchnięta w niepamięć przez neoliberalną kontr-rewolucję. Dlatego warto te pomysły odświeżyć żeby na ich bazie skonstruować logiczną, kompletną narrację, która w sposób przekonujący wykaże, że T.I.N.A.  to fałsz.

I faktycznie! Czytając, ma się wrażenie, jakby ktoś otworzył okno i wpuścił świeże powietrze do pokoju pełnego neoliberalnego smrodu. Swoją drogą przerażenie ogarnia, gdy codziennie widzi się jak skuteczne jest pranie mózgów, które uodporniło na ten smród umysły i aparat węchu prawie całego społeczeństwa. Niektórzy odbierają go już nawet, jako zapach perfum!

Serce rośnie, gdy czyta się zdania typu:

Państwo ma w ręku wszelkie instrumenty, żeby zapewnić pełne zatrudnienie przy utrzymaniu stabilnych cen. Co jest potrzebne to zrozumienie, że nie istnieje problem finansowania; problemem są realne zasoby i opracowanie rozsądnej polityki ich wykorzystania.

Albo:

Państwo jest monopolistą – jedynym źródłem, z którego pochodzi waluta narodowa. Stąd dywagacje o bankructwie Państwa w wyniku niemożliwości spłaty zobowiązań zaciągniętych w suwerennej walucie o płynnym kursie nie mają logicznej podstawy.
Suwerenny emitent obowiązującego środka płatniczego jest w stanie kupić wszystko, co jest dostępne na sprzedaż w takiej walucie. Dlatego też wszelkie stwierdzenia, że Państwa NIE STAĆ na towary czy usługi oferowane w tej walucie, czy na zatrudnienie pracowników lub wypłatę świadczeń, są nieuzasadnione.
[…]
Czemu to służy? Jaki cel wypełnia polityka zorientowana na równoważenie budżetu i podporządkowana histerii długu publicznego? Na czym polegać ma zagrożenie wynikające z zapisu pozycji księgowej Wn sektora publicznego, któremu odpowiada korespondujący zapis Ma w postaci oszczędności netto sektora prywatnego (jeżeli mówimy o wartościach denominowanych w walucie narodowej)? Jaki jest sens utrzymywania całej gospodarki w stanie permanentnego niewykorzystania potencjału, którego objawem jest bezrobocie? Co tak naprawdę dają społeczeństwu „zdrowe” finanse publiczne?
Takie pytania są istotne i mamy prawo do rzeczowych odpowiedzi. Najważniejsze: musimy odrzucić memy, które każą nam postrzegać Państwo jako zadłużone gospodarstwo domowe Kowalskich – ta legenda jest skutkiem albo skrajnie posuniętej niewiedzy, albo manipulacji. (Jeżeli to drugie – to kto i po co manipuluje? Odpowiedzi trzeba by szukać posługując się maksymą Qui bono? – być może ci, którzy chcą, żeby Państwo było skazane na bycie klientem sektora finansowego…?).

Ręce same układają się do klaskania!

Najważniejszą propozycją twórców MMT, jest zatem zniesienie zakazu finansowania państwa przez bank centralny (u nas Art. 220 konstytucji). Wywołuje to oczywiście palpitacje serca u monetarystów i niesamowity jazgot wszystkich wytresowanych przez nich piesków – tzw. „ekspertów”.

Jeśli jest tak pięknie, to czego się czepiam i dlaczego nie jestem zwolennikiem MMT? Ano dlatego, że twórcy MMT nie zamierzają zmieniać obecnego systemu monetarnego, starają się jedynie złagodzić jego objawy. To mniej więcej tak, jak gdyby przy ostrym zapaleniu wyrostka, zamiast natychmiast kłaść delikwenta na stół operacyjny, aplikować mu jedynie środki przeciwbólowe. Dlatego też nie uważam MMT za reformę systemu monetarnego.

Zarówno twórcy MMT, jak i autor bloga nie zauważają, że obecny system monetarny jest permanentną fazą Ponziego. W schemacie Ponziego „zyski” były wypłacane z bieżących wpłat kolejnych „inwestorów” (oszukanych); w obecnym systemie monetarnym, oprocentowanie płacone jest z nowo zaciąganych kredytów. Gdy nie ma coraz to większej ilości „inwestorów” i coraz to nowych kredytów – i tu, i tam, piramida się wali! Naśladowcą Ponziego był Bernard Madoff. Jego piramida funkcjonowała na identycznej zasadzie. Swoją drogą, gdybym był jego obrońcą, to żądałbym uniewinnienia mojego klienta. Skoro na takiej samej zasadzie funkcjonuje nasz system monetarny, to nie zrobił nic nielegalnego! Ale byłby ubaw!

Dość żartów, wróćmy do naszej MMT. Wspominałem, że teoria ta ma potencjał, aby zostać wiodącą teorią ekonomiczną. Wyjaśnię, dlaczego tak uważam. Wspominałem już, że w naszym systemie monetarnym, gdy wzrost gospodarczy przestaje nadążać za wykładniczo rosnącym zadłużeniem i gospodarka nie jest w stanie wygenerować dostatecznej ilości nowych kredytów, państwo zadłuża się i w ten sposób pełni rolę dostarczyciela pieniędzy do systemu. W wielu krajach, także w Polsce, istnieją jednak ograniczenia dla wielkości tego zadłużenia. MMT tego nie przewiduje. W sytuacji, gdy państwo jest suwerennym emitentem waluty, czytaj: ma jej drukarkę, takie ograniczenia nie mają sensu. Autor bloga słusznie zauważa jednak, że:

Właściwie jedyny problem związany z długiem publicznym (w walucie krajowej), który może być przyczynkiem do dyskusji, to jego oprocentowanie, a dokładniej – wynikający z tego transfer dochodów w kierunku posiadaczy obligacji. Jednakże należy pamiętać, że społeczeństwo, posiadając wiedzę o mechanice systemu, może w każdej chwili zdecydować o zaprzestaniu emisji papierów dłużnych przynoszących odsetki – np. poprzez ustanowienie Banku Centralnego jako agenta bezpośrednio finansującego wydatki rządowe. Zresztą, w wielu krajach rządy „pożyczają” już teraz (i działo się tak również w przeszłości), biorąc pod uwagę wartości realne – denominowane do inflacji, według stawek % zbliżonych do 0.

Ale zadłużenie rządu jest jedynie częścią problemu! MMT całkowicie ignoruje zadłużenie firm i gospodarstw domowych. W przeciwieństwie do rządu, nie mają one dostępu do drukarki pieniędzy. Ich zadłużenie jest zatem dużo bardziej niebezpieczne. Poza tym ich zadłużenie także powoduje przepływ kapitału z obiegu gospodarczego do obiegu finansowego, który już wyjaśniałem. W efekcie tego odpływu w obiegu gospodarczym coraz szybciej zaczyna brakować pieniędzy i pogłębia się deflacja. Zadłużenie państwa musi więc skompensować ten ubytek. Z kolei na giełdach mamy do czynienia z asset inflation, obrazem której jest wzrost wszelakich indeksów giełdowych. W opisie MMT chyba ani razu nie pojawia się słowo „giełda” i jedynie kilka razy pojawiają się „rynki finansowe”! Nie wiem, czy jest to przypadek, czy zamysł twórców tej teorii. MMT, przy pomocy nieograniczonego zadłużenia państwa, doprowadzałaby dostateczną ilość nowych pieniędzy do obiegu gospodarczego – mogłaby być zatem przedłużeniem agonii obecnego systemu monetarnego. Łagodziłaby także społeczne i gospodarcze skutki odpływu pieniędzy do obiegu finansowego, w którym nadal mogłyby rosnąć kursy giełdowe. I wilk byłby syty i owca cała. To jest powód, który moim zdaniem może spowodować, że teoria ta (tak jak wcześniej neoliberalizm) może znaleźć możnych sponsorów, którzy „wprowadzą ją na salony”. Kto wie, czy nie to właśnie było zamysłem jej autorów? Podejrzenie to nie jest pozbawione podstaw także z innego powodu. MMT przewiduje zachowanie dotychczasowej roli banków komercyjnych, jako „twórców” pieniędzy trafiających do obiegu gospodarczego. Banki centralne, tak jak dotychczas, byłyby jedynie emitentami pieniędzy, będących rezerwami banków komercyjnych i używanych do rozliczeń pomiędzy nimi. Jak wyjaśniałem we wpisie o Pieniądzu Suwerennym, byłyby zatem nadal pozbawione realnego wpływu na ilość pieniędzy tworzonych przez banki komercyjne.

Ale autorzy teorii zignorowali pewien drobiazg… Zapotrzebowanie na nowe pieniądze w obiegu gospodarczym, a więc zapotrzebowanie na nowe kredyty państwa, rośnie wykładniczo. Względnie szybko będziemy mieć pierwszych bilionerów. A po jakimś czasie systemy komputerowe banków nie poradzą sobie z tak ogromnymi sumami. Paradoksalnie mogę wyobrazić sobie sytuację, że inflacja będzie minimalna, płace nie wzrosną i pieniądz pozostanie stabilny. Wszystko to będzie miało swoje odbicie jedynie w indeksach giełdowych.

Ale wspomniałem także, że MMT nie dostąpi (wątpliwego) zaszczytu i nie zostanie wiodącą teorią ekonomiczną. Dlaczego? Po prostu „finansjera” nie może wypuścić państwa ze swoich szponów! Jest pewne, że niezależne państwo, mogące emitować pieniądze i mające kontrolę nad nimi, wcześniej, czy później, stanie się na tyle bezczelne, że będzie dążyć do dalszej niezależności, a co najważniejsze, będzie mieć możliwości, aby to osiągnąć. A to byłoby już śmiertelnym niebezpieczeństwem dla ludzi pociągających za sznurki! Musimy zrozumieć także, że celem „finansjery” nie jest jedynie gromadzenie pieniędzy! Obecny system monetarny umożliwia jej przejmowanie majątku społecznego: ziemi, nieruchomości, infrastruktury, przemysłu, systemów opieki społecznej i zdrowotnej, systemów edukacji i.t.d. To daje realną władzę i kontrolę nad społeczeństwem. Dlatego nie daję MMT większych szans na wyjście z kąta ciekawostek ekonomicznych.

Innym elementem MMT, który nie jest związany z systemem monetarnym, jest gwarancja zatrudnienia. Brzmi bardzo obiecująco, ale moim zdaniem jest to całkowicie nierealne. A przynajmniej nierealny jest sposób, jaki proponują twórcy MMT. Nie bardzo wyobrażam sobie, jakie miejsca pracy, które nie byłyby konkurencją dla realnej gospodarki, mogłoby stworzyć państwo. W dodatku za płacę minimalną! Nawet, zawsze wymieniane przy takich okazjach, wszelakie roboty publiczne, z przysłowiowym zamiataniem ulic, są wykonywane przez specjalnie do tego celu powołane firmy. W każdym normalnym, praworządnym kraju, byłoby to traktowane, jako dumping płacowy i nieuczciwa konkurencja! W dodatku bezrobotny, nie równa się bezrobotny! Co innego niewykwalifikowany robotnik, co innego inżynier, co innego nauczyciel, co innego naukowiec… Można dalej wyliczać. Mogłyby to być jakieś fikcyjne miejsca pracy, z fikcyjnymi, bezsensownymi zajęciami, ale miałoby to jedynie skutki demoralizujące i dodatkowo byłoby marnowaniem energii i surowców. Myślę, że także w tym wypadku, autorzy teorii kierowali się chęcią przypodobania się ewentualnym sponsorom, i że jest to kolejny element, mający uczynić tę teorię bardziej „smakowitą”, nie do końca jednak przemyślany. Moim zdaniem, lepszym rozwiązaniem, byłby tutaj dochód gwarantowany (chociaż nie jestem jego zwolennikiem!!), w formie pieniądza helikopterowego, generowanego przez bank centralny.

Reasumując, MMT ma wiele sensownych elementów, pozostawia jednak nietkniętym kluczowy problem: niewłaściwie skonstruowany system monetarny.

Wyobrazić sobie niewyobrażalne cz. 2

Obiecałem napisać trochę o projektach reform monetarnych. Słowo się rzekło, fala upałów minęła i temperatura jest już taka, że umożliwia myślenie, więc wypełniam obietnicę. Nie mam wątpliwości, którą propozycję reform omówić jako pierwszą – jest nią Positive Money / Sovereign Money / Vollgeld. Jest to międzynarodowa inicjatywa, stąd różne nazwy.

Inicjatywa ta stała się głośna, gdy 10 czerwca 2018 roku w Szwajcarii odbyło się referendum, które miało zadecydować o wprowadzeniu tego systemu monetarnego. Szwajcaria nie jest pierwszym krajem, w którym rozważano zmianę systemu monetarnego. Pierwszeństwo należy się maleńkiej Islandii. Pisałem już o tym. Była to (jest nadal?) inicjatywa rządu islandzkiego, ale jakoś o niej ucichło. Prawdopodobnie rząd islandzki uświadomił sobie, że konsekwencją takiego kroku byłoby lądowanie amerykańskich marines. Jak było do przewidzenia, inicjatywa ta nie uzyskała w Szwajcarii wymaganej większości, ale poparcie dla niej było zaskakująco duże – 24,3%. Ze względu na złożoność tematu i trudność w jego zrozumieniu, spodziewałem się raczej wyniku jednocyfrowego. Mimo, że przegrane, referendum to było jednak bardzo ważne. Islandię można było po prostu olać i pominąć w doniesieniach. Większość ludzi i tak nie ma pojęcia gdzie to jest i wyobraża sobie, że białe niedźwiedzie chodzą tam po ulicach. Tak na marginesie, spotkałem w zachodniej Europie osoby po studiach(!!), które w podobny sposób wyobrażały sobie Polskę!! Ale Szwajcaria to inny kaliber. Kraj jest zbyt znany i zbyt ważny dla międzynarodowej finansjery i innych kręgów złodziejskich, aby można było takie wydarzenie przemilczeć. Głosowanie nagłośniło temat, wyciągnęło inicjatywę z kąta teorii spiskowych, wyjaśniło mechanizm funkcjonowania obecnego systemu monetarnego i uświadomiło wielu ludziom konieczność jego zmiany. Zwolenników reform nie dało się już przedstawić, jako nawiedzonych świrów i trzeba było z nimi dyskutować jak równy z równym.

Ale wyjaśnijmy sobie wreszcie, co proponuje ta inicjatywa. Można to wyjaśnić jednym zdaniem: pieniądze ma prawo emitować wyłącznie państwowy bank centralny. Teoretycznie jest tak obecnie, ale tylko teoretycznie. Większość „pieniędzy” będących w obiegu kreowana jest przez banki komercyjne w formie depozytów bankowych. Zwykłych pozycji księgowych! Jedynie gotówka, stanowiąca w zależności od kraju ok. 5-10% wszystkich pieniędzy w obiegu i rezerwy banków, czyli sumy znajdujące się na kontach banków komercyjnych w banku centralnym (ok 2,5% pieniędzy w obiegu), są emitowane przez banki centralne i można nazwać je prawdziwymi pieniędzmi. To, co znajduje się na naszych kontach w bankach, to jedynie depozyty bankowe – zobowiązania banku do wypłacenia nam owych prawdziwych pieniędzy. Ale żaden bank na świecie nie jest w stanie wypłacić wszystkich sum znajdujących się na jego kontach. Zobowiązania te, są zatem bez pokrycia! Z całą świadomością konsekwencji, obecny system monetarny można określić słowem OSZUSTWO! Dokładniej wyjaśniam to w moim wstępie.

Na zlecenie rządu Islandii sporządzony został raport, który także szczegółowo wyjaśnia cały proces. Został on nawet przetłumaczony na język polski i jest do ściągnięcia tutaj. Gorąco polecam lekturę! W dokumencie tym używa się określenia „Pieniądz Suwerenny”, więc ja także będę go używać.
Raport wyjaśnia także w skrócie, czym jest Pieniądz Suwerenny, dokładne wyjaśnienie znaleźć można na oficjalnych stronach inicjatywy – w języku angielskim oraz niemieckim.

Celem inicjatywy jest odzyskanie przez państwo i banki centralne kontroli nad pieniądzem i jego emisją. Kontrola ta jest coraz bardziej zagrożona poprzez

– tendencję do likwidacji gotówki (jedynego ustawowego środka płatniczego dostępnego dla obywateli)
– koncentrację sektora bankowego (tworzenie coraz większych i silniejszych banków)
– coraz częstszego używania Money Market Fund (MMF), jako środka płatniczego
– niebezpieczeństwa związane z niekontrolowanym tworzeniem prywatnych kryptowalut (np. Bitcoin)
– niepodzielne panowanie teorii o nieomylności rynku, także rynków finansowych.

Państwa i banki centralne (jeśli przyjąć, że banki centralne są częścią struktury państwa, czego nie jestem pewien), coraz bardziej tracą kontrolę nie tylko nad pieniędzmi, ale także nad gospodarką.
Instrumenty, jakie mają do dyspozycji banki centralne, są obecnie w dużej mierze fikcją. Rezerwy obowiązkowe banków, są reliktem, niemającym obecnie kompletnie żadnego znaczenia. Nie inaczej jest ze stopami procentowymi, przy zmianie których, zawsze jest wiele hałasu. Dla banków nie mają one także prawie żadnego znaczenia! Jedynie guru giełdy, traderzy i inni wszelakiej maści „eksperci” podniecają się tym niezdrowo i onaniz… tfu! …analizują, jakie efekty przyniosą te zmiany (właściwie pierwsze słowo całkiem nieźle by tu pasowało ;). W zależności od aktualnej sytuacji, albo straszą inflacją (ale jakimś cudem zawsze postępuje deflacja), albo wypisują, że rzekome potanienie kredytu spowoduje większą gotowość do inwestycji w nowe miejsca pracy i temu podobne książkowe brednie, które – jak widzimy – nigdy się nie sprawdzają. Przy tej okazji dają całą masę rad, co należy na giełdzie koniecznie kupić lub sprzedać. W rzeczywistości kredyty są tanie i stopy procentowe są niskie, nie dlatego, że banki centralne tak chcą, ale dlatego, że świat zalany jest pieniędzmi, z którymi nie ma co zrobić (niestety nie są one w naszych kieszeniach)! Banki, które otrzymały marchewkę w formie quantitative easing, także nie wiedzą co z tymi pieniędzmi zrobić i gdzie mogą, szukają nowych kredytobiorców. Z drugiej strony bite są kijem ujemnego oprocentowania swoich rezerw w bankach centralnych, więc, aby go uniknąć, gromadzą w skarbcach tony gotówki. Podobnie, ale delikatniej, piszą autorzy projektu reform:

One thus has to conclude that present-day base-rate rituals largely represent a myth, an occasion for noise trading, obscuring actual conditions – that is, that the prerogatives of money and seigniorage have far-reachingly descended to the banking industry, while the money supply is out of control as in actual fact neither banks and markets nor the central banks exert control over the quantity of money.
– Trzeba stwierdzić, że dzisiejsze rytuały wokół wysokości stóp procentowych, stanowią w dużej mierze mit, okazję do sztucznego napędzania obrotów na giełdach, oraz równoczesnego ukrycia faktu, że przywileje emisji pieniądza i seigniorage, dawno już przekazane zostały w dół, do sektora bankowego, a wielkość podaży pieniądza jest poza kontrolą, ponieważ w rzeczywistości ani banki komercyjne, ani rynki, ani banki centralne nie sprawują kontroli nad ilością emitowanych pieniędzy (tłumaczenie moje).

Ale jest dużo gorzej! Obecny kryzys pokazał, że zarówno państwa, jak i banki centralne, stały się de facto zakładnikami obecnego systemu monetarnego! Że zmuszone są zapłacić za piwo, jakie nawarzył i wypił nieomylny rzekomo rynek i jego wspólnicy – banki i rynki kapitałowe. Wyraźnie widoczna jest także bezsilność państw wobec potęgi kapitału. Wszelkie, nawet najmniejsze propozycje zmian, są skutecznie blokowane.

Odbiegnę na chwilę od tematu, ale wyjaśnień nigdy za wiele. Gdy przeciętny zjadacz chleba, wprowadzany dodatkowo w błąd przez środki masowego ogłupiania i wszelakiej maści „ekspertów”, słyszy o stopach procentowych banków centralnych, to sądzi, że mają one coś wspólnego z oprocentowaniem kredytów i naszych oszczędności. Nic bardziej błędnego! Jestem przekonany, że wielu polityków myśli podobnie!
Chciałem podać parę użytecznych linków i włosy zjeżyły mi cię na głowie! Chaos, jaki jest w polskiej wersji Wikipedii woła o pomstę do nieba!! Szczerze mówiąc w innych wersjach językowych jest niewiele lepiej.
Banki centralne określają trzy główne rodzaje stóp procentowych. Pierwszą jest tzw. stopa lombardowa w języku angielskim określana jako bank rate albo discount rate , w niemieckim Lombardsatz. Określa ona oprocentowanie krótkoterminowych pożyczek, jakich bank centralny udziela bankom komercyjnym. Pożyczki te, są im potrzebne jedynie do rozliczeń międzybankowych. Jeśli klienci banku komercyjnego, lub sam bank, dokonują kilku naprawdę dużych transakcji lub operacji giełdowych, może się zdarzyć, że ich suma będzie większa niż stan konta rezerw w banku centralnym. Jeśli bank spodziewa się, że dopiero za parę dni wpłyną na jego konto odpowiednie sumy, bierze na ten czas pożyczkę w banku centralnym. Są to pożyczki jedynie krótkoterminowe, faktycznie jedynie na kilka dni.
Drugą jest stopa międzybankowa. W USA zwana Federal funds rate, w Europie są to Libor w Anglii a w strefie Euro – Eonia. Przyczyna kredytu jest identyczna jak przy stopie lombardowej, ale kredyt udzielany jest między bankami komercyjnymi i na okres jednej nocy (overnight).
Trzecią jest stopa depozytowa [1], [2]. Określa ona wysokość oprocentowania sum, przekraczających rezerwę obowiązkową, tzw. nadpłynność, jakie znajdują się na kontach banków komercyjnych w banku centralnym. W strefie Euro i w paru innych krajach oprocentowanie to jest ujemne (-0,4%).
Widzimy wyraźnie, że wszystkie te stopy procentowe nie mają kompletnie nic wspólnego ani z kredytami, ani z naszymi oszczędnościami! Owszem, mają one niewielki wpływ na rentowność banków i mogą w pośredni sposób przełożyć się także na oprocentowanie kredytów i naszych kont, są to jednak zmiany praktycznie niezauważalne. Jedyne, co ma na nie wpływ, to sytuacja finansowa banków i sytuacja na rynku.

Skoro już odbiegłem od tematu, to powiedzmy sobie teraz trochę o teoriach związanych z pieniądzem. Istnieją dwie główne teorie, które starają się między innymi wyjaśnić czym jest pieniądz i kto powinien go emitować: Currency School, określana inaczej jako Chartalism (czartalizm) oraz Banking School.
Currency School wymaga rozdziału emisji pieniądza od działalności bankowo-kredytowej. Uważa, że pieniądz jest tworem prawnym, więc także prawo do jego emisji i kontrolę nad ilością pieniędzy w obiegu, może mieć jedynie państwo – jednostka, która to prawo tworzy i gwarantuje. Natomiast używanie pieniądza w szeroko pojętej gospodarce, jest już sprawą prywatną, podlegającą „prawom rynku” (jakby takowe w ogóle istniały!).
Banking School traktuje zarówno tworzenie pieniędzy, jak i udzielanie kredytu, jako jeden proces, który, jako element prywatnej gospodarki, powinien być sterowany jedynie przez rynek. Według tej teorii pieniądz jest elementem neutralnym, wpływającym wprawdzie na ceny i sytuację majątkową w społeczeństwie, niebędącym jednak w stanie zmienić struktury gospodarki. Ilością pieniędzy w obiegu najlepiej steruje więc rynek.
Ale pieniądz wcale nie jest w gospodarce elementem neutralnym! Pieniądz jest neutralny jedynie w handlu, gdzie zastępuje wymianę towar za towar. Banking School całkowicie ignoruje inną funkcję pieniądza – finansowanie. Przy pomocy pieniędzy można sterować gospodarką równie skutecznie jak w gospodarce nakazowej! Wystarczy na coś nie dać pieniędzy, albo powiedzieć – owszem, dostaniesz, jak spełnisz moje warunki.

Ale wyjaśnijmy sobie wreszcie jak miałby wyglądać system monetarny oparty na Pieniądzu Suwerennym. Jego zwolennicy są uczniami Currency School, więc, jak już napisałem powyżej: pieniądze miałby prawo emitować wyłącznie państwowy bank centralny i tylko one znajdowałyby się w obiegu. Banki utraciłyby więc przywilej kreacji pieniędzy poprzez tworzenie depozytów bankowych. Specjalnie użyłem słowa „kreacja” a nie „emisja”, bo to nie to samo! Prawo do emisji pieniędzy ma także dziś jedynie bank centralny, ale dotyczy ono jedynie de facto gotówki i rezerw na kontach banków komercyjnych, które wyłączone są z obiegu gospodarczego i służą jedynie do rozliczeń międzybankowych. Na czym polega kreacja pieniędzy przez banki i czym różni się od emisji? Obrazowo można cały proces przedstawić następująco: załóżmy, że ktoś bierze kredyt w wysokości 100.000 PLN. Na koncie kredytobiorcy po stronie „ma”, bank wpisuje kwotę kredytu, czyli 100.000 PLN, po stronie „winien” – tę samą kwotę plus odsetki. To wszystko! Używając terminologii z zakresu księgowości – bank dokonał zwiększenia sumy bilansowej. Bank wykreował w ten sposób 100.000 PLN, które kredytobiorca wydaje i w ten sposób trafiają one do obiegu gospodarczego. Równocześnie bank (w formie odsetek) kasuje opłatę (tzw. seigniorage), którą w normalnych warunkach powinien otrzymać emitent tej sumy. Gdy kredyt zostanie spłacony, konto klienta ulega wyzerowaniu i kwota ta znika z obrotu gospodarczego. Aby było jeszcze śmieszniej, znika większa suma, gdyż nie wykreowano pieniędzy na odsetki i ilość pieniędzy w obiegu zostaje o tę sumę pomniejszona!

Jak wyglądałaby rzecz cała z Pieniądzem Suwerennym? Po pierwsze oddzielone zostałyby od siebie emisja i kredyt, które w obecnym systemie są jednością. Raz wyemitowany przez bank centralny pieniądz, pozostałby nadal w obiegu (chyba, że zostałby wycofany – także przez bank centralny). Banki komercyjne musiałyby więc faktycznie posiadać pieniądze do udzielania kredytów. Jak wyglądałby zatem powyższy przykład? Bank pomniejsza swoje konto w banku centralnym o 100.000 PLN i przelewa je na konto kredytobiorcy. Z jego konta pieniądze trafiają do obiegu gospodarczego. Po spłacie kredytu nie znikają jednak, lecz trafiają z powrotem na konto banku – gotowe do powtórnego użycia. Obrazowo można powiedzieć, że wszystkie operacje wyglądałyby identycznie, gdybyśmy używali gotówki – bank musiałby wyjąć ją ze skarbca, dać kredytobiorcy, a po spłacie kredytu trafiłaby z powrotem do skarbca – gotowa do ponownego użycia.

Jakie byłyby konsekwencje reformy dla wszystkich obywateli? W ogromnej większości pozytywne! Przede wszystkim bylibyśmy właścicielami naszych pieniędzy. Reformatorzy przedstawiają różne możliwości prowadzenia kont:

– każdy obywatel miałby swoje konto w banku centralnym i to on prowadziłby wszystkie operacje na tych kontach
– banki komercyjne prowadziłyby rozliczenia obywateli poprzez konta zbiorcze, konta indywidualne byłyby w banku centralnym
– odwrotnie, banki komercyjne prowadziłyby konta indywidualne, konta zbiorcze byłyby w banku centralnym
– banki komercyjne przejęłyby zarówno prowadzenie kont, jak i rozliczenia obywateli

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na dwie rzeczy.
Po pierwsze: wszelkie konta obywateli w bankach komercyjnych byłyby wydzielone z bilansu banku. Byłyby zatem w pełni zabezpieczone przed upadkiem banku, gdyż nie wchodziłyby w skład masy upadłościowej. Podobnie jak jest to dzisiaj z depozytami papierów wartościowych – bank nie jest ich właścicielem, jedynie depozytariuszem, więc są one w pełni bezpieczne w wypadku plajty banku.
Po drugie: konta byłyby nieoprocentowane. Niewykluczone (a właściwie pewne jest), że pobierane byłyby opłaty za ich prowadzenie.

Skąd banki brałyby pieniądze na kredyty? Przede wszystkim używałyby własnych pieniędzy. Drugim źródłem byłyby rynki finansowe. W razie potrzeby, kredytu mógłby udzielić oczywiście bank centralny. Wreszcie mogłaby się także zrealizować obecna bajeczka dla grzecznych dzieci, mówiąca, że banki używają naszych oszczędności do udzielania kredytów. Oczywiście nie odbywałoby się to automatycznie i nie wyglądałoby to jak w bajeczce! Oszczędzający musiałby po pierwsze wyrazić na to zgodę, po drugie określić sumę, jaką dałby do dyspozycji banku i po trzecie, na jaki czas. Na ten czas jego konto zostałoby pomniejszone o tę sumę. Po upływie ustalonego czasu pożyczona suma wpłynęłaby z powrotem na konto wraz z obiecanymi odsetkami. Albo i nie! Jak w wypadku każdego kredytu, wierzyciel musi się liczyć z możliwością niespłacenia części lub całego kredytu. Autorzy reformy nic nie mówią, kto ponosiłby ryzyko – bank, czy oszczędzający?

Jak wprowadzano by Pieniądz Suwerenny? Autorzy preferują metodę „z dnia na dzień”. W ciągu nocy agregaty pieniężne M1 stałyby się Pieniądzem Suwerennym. Agregaty M0, czyli baza monetarna, są już w tej chwili de facto Pieniądzem Suwerennym. Możliwe byłoby także przejście stopniowe, trwające dłuższy okres czasu.

Ale wprowadzenie Pieniądza Suwerennego nie oznaczałoby wymianę badziewia stworzonego przez banki na prawdziwe pieniądze! O tę sumę zostałoby odpowiednio zmniejszone zadłużenie państwa. W strefie Euro, w zależności od kraju, byłoby to nawet do 90% zadłużenia. Oprócz tego, przez pewien czas, Pieniądz Suwerenny trafiałby do budżetu państwa i poprzez jego wydatki wprowadzany byłby do obiegu gospodarczego. Nadmienić należy, że nie trafiałby ani jako dług, ani nie byłby oprocentowany. W ten sposób możliwe byłoby spłacenie pozostałej części zadłużenia. Inną formą wprowadzania pieniędzy do gospodarki byłyby kredyty banku centralnego dla banków komercyjnych, które umożliwiłyby im działalność kredytową. Bank centralny obserwowałby sytuację na rynku, i w momencie optymalnego nasycenia go nowymi pieniędzmi, zakończone zostałoby przekazywanie pieniędzy do budżetu państwa.

Autorzy reformy nic nie wspominają o pozostałych agregatach – M2 i M3. Są to długoterminowe zobowiązania banków, więc przypuszczać można, że zakłada się, że do tego czasu banki będą mieć już wystarczającą ilość Pieniądza Suwerennego dla realizacji tych zobowiązań.

Czy Pieniądz Suwerenny rozwiązałby wszystkie wady obecnego systemu monetarnego? Odpowiedź jest jedna: nie. Autorzy sami to przyznają. Ale jego wprowadzenie oznaczałoby odzyskanie suwerenności państwa i banków centralnych nad emisją pieniędzy i zakończenie niekontrolowanego tworzenia ich przez banki komercyjne. Jest to niezbędny krok do ewentualnych dalszych reform. Dla zwykłego obywatela oznaczałoby także pewność, że jego pieniądze nie przepadną w wypadku plajty banku. W wypadku powtórki z rozrywki – kryzysu z 2008 roku – banki mogłyby spokojnie splajtować i nie trzeba by ich ratować po to, aby ratować cały system monetarny. To już całkiem sporo!

Ale jest jeszcze nadzieja na wprowadzenie Pieniądza Suwerennego niejako tylnymi drzwiami. Paradoksalnie jego idea została przejęta przez wiele banków centralnych, które rozważają możliwość wprowadzenia go do obiegu, głównie jako elektronicznego odpowiednika gotówki. Najwidoczniej ktoś poszedł po rozum do głowy i stwierdził, że likwidacja gotówki nie jest taką prostą sprawą. We wszystkich krajach jest to jedyny, ustawowy środek płatniczy, więc pozbawienie obywateli dostępu do niego nie byłoby możliwe bez zmiany wielu przepisów, nierzadko także konstytucji. Poza tym, po likwidacji gotówki, ktoś mógłby powiedzieć, że banki centralne nie są już potrzebne.

Jako jeden z pierwszych był znowu Bank of England, który wystąpił z inicjatywą Central Bank Issued Digital Currency (CBDC) [1], [2].

Co ciekawe, także amerykański Fed także zastanawia się nad wprowadzeniem powszechnie dostępnej waluty elektronicznej. Rozważa się nawet udostępnienia amerykańskiego systemu rozliczeń międzybankowych – Fedwire – dla wszystkich obywateli „Fedwire for all” [1], [2], [3]

Bodajże czy nie najdalej jest szwedzki bank centralny Sveriges Riksbank. Szwecja przoduje w likwidacji gotówki, więc tamtejszy bank centralny wpadł na pomysł, aby dać obywatelom jej elektroniczny odpowiednik: e-Koronę.

Nie będę tu wdawał się w skomplikowane szczegóły, jakie różnią te projekty. Są bardzo ciekawe, ale niewielu zainteresują. Jest ich też całkiem sporo. Różnice polegają głównie na sposobie, w jaki miałby być wprowadzany nowy pieniądz i na możliwości wymiany na niego dotychczasowych depozytów bankowych. Wspólną cechą wszystkich projektów jest pomysł rozszerzenia obecnego systemu rozliczeń międzybankowych, na wszystkich obywateli. Przypomnę, że sumy, jakie znajdują się na kontach banków komercyjnych w banku centralnym, są równoważne z gotówką. Gotówka jest po prostu ich „namacalną formą”. Do wymiany na gotówkę, banki nie mogą użyć depozytów, ale jedynie swoich rezerw z kont w banku centralnym. Podobnie jak obecnie banki komercyjne, obywatele mieliby zatem dodatkowe konta w banku centralnym i rozliczali by się za pośrednictwem banku centralnego i w jego (prawdziwych!) pieniądzach, które znajdowałyby się na tych kontach; podobnie jak obecnie banki pomiędzy sobą.
Jest wiele propozycji rozwiązań technicznych dla tych rozliczeń, niektóre przewidują pośrednictwo banków komercyjnych, inne nie. Najczęściej proponuje się system kart płatniczych. Ale prawie wszyscy nie wykluczają także użycia techniki blockchain. Przy tej okazji, w wielu opisach i komentarzach, widać wyraźnie niezrozumienie szczegółów technicznych. Często utożsamia się tę technikę z samą kryptowalutą. Użycie techniki blockchain byłoby bardzo ciekawe, gdyż w zależności od szczegółów technicznych, mogłaby ona umożliwić bezpośrednie rozliczenia między właścicielami kont – bez pośredników. Byłaby zatem w stanie zapewnić duży stopień anonimowości – podobnie jak obecnie gotówka.

W propozycjach i w dyskusjach wokół tych połowicznych reform, widać wyraźnie rozbieżność interesów banków komercyjnych i banków centralnych. Na razie nie jest to otwarta wojna, ale nie wiadomo, co wydarzy się w najbliższej przyszłości. Banki centralne coraz bardziej boją się utraty swojej pozycji, banki komercyjne nie chcą utracić przywileju tworzenia pieniędzy. Sądzę, że decydująca będzie tu pozycja rządów. W tej chwili wydają się one siedzieć okrakiem na barykadzie. Dodatkowo dochodzi do tego kompletna niewiedza decydentów, którzy czekają jak rozwinie się sytuacja. Ani banki centralne, ani rządy nie wykorzystały kryzysu z 2008 roku do chociażby częściowego uwolnienia się z żelaznego uścisku banków komercyjnych. Banki centralne ukręciły poza tym pętlę na własną głowę. Dzięki quantitative easing banki komercyjne zostały wyposażone w spory zapas rezerw, który przy następnym kryzysie, pozwoli im przetrwać pewien okres niepewności w handlu międzybankowym i jeszcze bardziej uniezależnia je od stóp procentowych banków centralnych. Przy następnym kryzysie decydująca będzie postawa rządów. Kolejny bail-out, czyli ratowanie banków pieniędzmi podatników, nie wchodzi już w grę. Poza tym będą to sumy tak ogromne, że nikt nawet nie będzie brał pod uwagę takiej możliwości. Konieczne będzie bail-in, czyli użycie pieniędzy wierzycieli. A któż to są, ci wierzyciele? Wszyscy, których potocznie nazywa się klientami banków, czyli praktycznie my wszyscy! Ktoś powie: Islandia to zrobiła. Ale klientami/wierzycielami tamtejszych banków byli głównie cudzoziemcy, w większości Anglicy, skuszeni korzystnym oprocentowaniem. Nie są oni islandzkimi wyborcami! Obywateli islandzkich w dużej mierze ochroniły gwarancje rządowe, poza tym gniew społeczny został umiejętnie przekierowany na bankierów, z których paru wylądowało za kratkami. W innych krajach taka sztuczka nie przejdzie.

Roztrwonienie pieniędzy z naszych podatków jest dla nas niezauważalne, jest zbyt abstrakcyjne. Ale ogołocenie naszych kont z oszczędności często kilku pokoleń, to coś innego! Już Machiavelli napisał, że poddani wybaczą zabicie ojca, ale nie wybaczą zabrania ojcowizny.